Στοίχημα του Πασκάλ:

Αν υπάρχει ο θεός που πιστεύω, θα πάω στον παράδεισο, αν δεν υπάρχει, δεν έχω να χάσω τίποτε. Αν δεν πιστεύω και υπάρχει, θα πάω στην κόλαση, άρα θα χάσω τα πάντα.

 Στο ευφυολόγημα αυτό του θρησκόληπτου μαθηματικού Πασκάλ (17^ος αι.) μπορεί κάποιος να προβάλλει το επιχείρημα: -Πώς μπορεί να είναι σίγουρος ότι ο δικός του θεός είναι ο αληθινός; Κάθε θρησκεία έχει δικό της αληθινό θεό. Ο θεός των ορθοδόξων κολλάζει τους αιρετικούς και τους θεωρεί χειρότερους από τους άθεους, επομένως θα επιφύλασσε στον Πασκάλ δυσάρεστες εκπλήξεις. Άλλο επιχείρημα είναι ότι δεν πρέπει ο πιστός να θεωρεί δεδομένο τι θα κάνει ο θεός. Στην Π. Διαθήκη ο θεός μετανοεί για κάποιες αποφάσεις του και αλλάζει σχέδια, όπως έκανε στην περίπτωση του Ιωνά. Τρίτη ένσταση είναι ότι ένας ηθικός θεός δεν ευνοεί τους καιροσκόπους που οι πράξεις τους υπαγορεύονται από ιδιοτελείς σκοπούς. Είναι εξάλλου ψευδές ότι ο θρησκευόμενος δεν έχει να χάσει τίποτε με το να πιστεύει. Χάνει ελευθερία, χρόνο, χρήματα,  ηρεμία,  αξιοπρέπεια, λογική... Ακολουθεί γελοία καθήκοντα και υπηρετεί ένα ψέμα, για να ωφελούνται απατεώνες παράσιτα.

Μ. Βασίλειος και αντιφάσεις των ευαγγελίων

Στην επιστολή «Προς Ευνόμιον» ο Μ. Βασίλειος  προσπαθεί να δικαιολογήσει αντιφάσεις των ευαγγελίων που δημιουργούσαν θεολογικά προβλήματα π.χ. η φράση του  Χριστού, ότι μόνο ο πατέρας γνωρίζει πότε θα γίνει η Δευτέρα παρουσία, προκαλούσε την απορία, πώς γίνεται ο δημιουργός του χρόνου να μη γνωρίζει το χρόνο της κρίσεως («Εἰ δημιουργὸς τῶν ὅλων ὁ Υἱὸς, τὸν δὲ χρόνον τῆς κρίσεως οὐκ οἶδεν· ὃ ἐδημιούργησεν οὐκ οἶδεν). Επομένως είπε ψέματα όταν διαβεβαίωνε ότι γνωρίζει καλά τον πατέρα του και μοιράζεται μαζί του τα πάντα («ἐψεύσατο εἰπών· Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστι· καὶ, Καθὼς ὁ Πατὴρ γινώσκει με, κἀγὼ γινώσκω αὐτόν»). Αν κάποιος ισχυριστεί ότι άλλο είναι  το να γνωρίζεις τον πατέρα και άλλο να γνωρίζεις αυτά που τον απασχολούν, όμως σπουδαιότερο είναι να γνωρίζεις αυτόν, εφόσον κάποιος είναι σπουδαιότερος από τα πράγματα με τα οποία ασχολείται, τότε ο Χριστός γνωρίζει το πιο σπουδαίο, τον πατέρα δηλαδή και αγνοεί το λιγότερο σπουδαίο, τον χρόνο της Δευτέρας παρουσίας. Αλλά αυτό – λέει ο Μ. Βασίλειος- είναι αδύνατο  («Εἰ δὲ ἕτερον τὸ τὸν Πατέρα εἰδέναι, καὶ ἕτερον τὰ τοῦ Πατρός· μεῖζον δὲ τὸ εἰδέναι τὸν Πατέρα … (καθόσον ἕκαστος αὐτὸς τῶν ἑαυτοῦ μείζων)· τὸ μεῖζον ὁ Υἱὸς εἰδὼς… τὸ ἔλαττον οὐκ ᾔδει,  ὅπερ ἀδύνατον). Και βγάζει το φοβερό συμπέρασμα ότι ο Χριστός είπε ψέματα, για το συμφέρον των ανθρώπων («∆ιὰ τὸ μὴ συμφέρειν οὖν τοῖς ἀνθρώποις ἀκοῦσαι, τὸν καιρὸν τῆς κρίσεως ἀπεσιώπησεν.»

Μ. Βασίλειος και διάβολος

Ο Μ. Βασίλειος («Προς Ευνόμιον») κατηγορεί τους οπαδούς του Αρείου ότι λατρεύουν το διάβολο, επειδή θεωρούν το Χριστό πρώτο κτίσμα του θεού¹, ενώ σύμφωνα με τη Βίβλο, πρώτο δημιούργημα του θεού ήταν ο διάβολος («Ἰὼβ δὲ πρῶτον ποίημα Θεοῦ τὸν διάβολον λέγει»). Εδώ το σημαντικό στοιχείο είναι άλλο. Ο εκκλησιαστικός πατήρ δέχεται ότι ο θεός δημιούργησε –άθελά του- την προσωποποίηση του κακού, επομένως τα δημιουργήματά του ήταν ατελή και επιρρεπή στην πτώση. Αυτό συνεπάγεται ότι ο άνθρωπος και η παράβασή του δεν ευθύνονται για το κακό που ενέσκηψε στον κόσμο, αλλά την ευθύνη έχει ο ίδιος ο θεός και το πρώτο δημιούργημα του, ο διάβολος, τον οποίο άφησε ανενόχλητο να κάνει ότι θέλει! Σαν μυθολογία η διήγηση έχει ενδιαφέρον, σαν θεολογία όμως με την αξίωση να θεωρείται υψηλή και σπουδαία, παρουσιάζει  πολλά τρωτά και επιλήψιμα σημεία.

….

¹Η φράση: «Κύριος ἔκτισέ με» (Παροιμίαι, Η,22) που ο συγγραφέας των Παροιμιών της Βίβλου βάζει στο στόμα της θεάς Σοφίας, αφορά το Χριστό-άνθρωπο, σύμφωνα με τον Μ. Βασίλειο…(«Ἀνάγκη οὖν εἰς τὴν ἀνθρωπότητα αὐτοῦ νοεῖν»)…γιατί, αν μιλούσε σαν θεός θα έλεγε «ὁ Πατὴρ ἔκτισέ με». Παρουσιάζει έτσι ένα διχασμένο άτομο, που πότε συμπεριφέρεται σαν άνθρωπος και πότε σαν θεός.

Μ. Βασίλειος, περί Αδάμ

Ο Μ. Βασίλειος στην επιστολή του «Προς Ευνόμιον» (Αρειανός επίσκοπος Κυζίκου, που θεωρούσε τον υιό του θεού ανόμοιο με τον πατέρα-θεό), υποστηρίζει την άποψη ότι ο  Αδάμ δεν γεννήθηκε από γυναίκα: «μὴ ἐκ συνδυασμοῦ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς, ἀλλ' ἐκ τῆς θείας χειρὸς διαπλασθῆναι». Ο Άβελ -λέει ο Βασίλειος- παρ’ όλο που γεννήθηκε από την ένωση του Αδάμ με την Εύα, δεν ήταν διαφορετικός από τον Αδάμ («Οὐδὲ γὰρ Ἄβελ, ὁ ἐκ συνδυασμοῦ γεννηθεὶς, ἕτερος παρὰ τὸν Ἀδὰμ, τοῦ Ἀδὰμ μὴ γεννηθέντος ἀλλὰ πλασθέντος»). Και με βάση αυτά τα παραμύθια βγάζει το συμπέρασμα ότι εκείνοι που έχουν ίδια  μορφή έχουν και την ουσία ίδια («Ὁ κατὰ μορφὴν οὖν ἴσος, καὶ κατ' οὐσίαν ἐστὶν ἴσος). Υποστηρίζει ακόμα ότι:  Κάθε γεννητό έχει αρχή και τέλος.  Όμως υπάρχουν όντα, πλασμένα από το θεό πριν από τη δημιουργία του κόσμου, που έχουν αρχή, μα όχι τέλος, άρα δεν είναι ανάγκη  ό,τι έχει αρχή να έχει τέλος και αντίστροφα («ἄγγελοι οὖν καὶ πάντα τὰ ἀσώματα ἀρχὴν τοῦ εἶναι ἔχοντα, ἀνάγκῃ καὶ τέλος τοῦ εἶναι ἕξει. Ἀλλ' ἄτοπον… Ὥστε οὐ τὸ τέλος ἔχον ἀνάγκη καὶ ἀρχὴν ἔχειν».  

Μ. Βασίλειος, Περί πίστεως

    Ο Μ. Βασίλειος στο λόγο του «Περί πίστεως» παροτρύνει τον πιστό χριστιανό να μη ζητά να καταλάβει το θεό μελετώντας τα έργα που δημιούργησε, γιατί είναι έξω από αυτά και τα υπερβαίνει: «Μὴ ζήτει ἐν τῇ κτίσει τὸ ὑπὲρ τὴν κτίσιν·». Άλλοι όμως έχουν την αίσθηση ότι τα δημιουργήματα μπορούν να δώσουν μια ιδέα για τον δημιουργό, π.χ. οι ψαλμικοί στίχοι: «οι ουρανοί διηγούνται δόξαν θεού…» κλπ. Αν ο άνθρωπος δεν παρασυρθεί από την κατάπληξη και τον εντυπωσιασμό, που προκαλείται μπροστά στο μεγαλείο της φύσης, μπορεί να αντιληφθεί ότι ο κόσμος, που οι πιστοί θεωρούν έργο του θεού, δεν διέπεται από καμιά ηθική ούτε από ευσπλαχνία. Αντίθετα βασίζεται στο νόμο της τροφικής αλυσσίδας, σύμφωνα με τον οποίο ο αδύναμος γίνεται τροφή του ισχυρού. Αυτό μπορεί να δώσει μια ιδέα περί του δημιουργού, που –αν διαθέτει λογική και αισθήματα- με κανένα τρόπο δεν μπορεί να χαρακτηριστεί αγαθός και φιλεύσπλαχνος.

ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ:

 Ερωτικό ποίημα του Σολομώντα¹ για το γάμο του με την κόρη του φαραώ (3:11 «θυγατέρες Σιών, εξέλθατε και ίδετε εν τω βασιλεί Σαλωμών εν τω στεφάνω, ω εστεφάνωσεν αυτόν η μήτηρ αυτού εν ημέρα νυμφεύσεως αυτού»/1:9  «τη ίππω μου εν άρμασι Φαραώ ωμοίωσά σε, η πλησίον μου»= σε παρομοιάζω με τη φοράδα μου…).  (1:2. Η μελαψή ηρωίδα (1:5.μέλαινα ειμί εγώ και καλή= είμαι μαύρη κι όμορφη) εξομολογείται τον έρωτά της για τον ανεψιό της  (Φιλησάτω με από φιλημάτων στόματος αυτού, 3: 4.εκράτησα αυτόν και ουκ αφήκα αυτόν, έως ου εισήγαγον αυτόν εις τον οίκον της μητρός μου και εις ταμιείον της συλλαβούσης με), μέσα σε ανθισμένα αμπέλια, ροδιές, κυπαρίσια και ποίμνια. Τις ποιητικές ερωτικές εικόνες παρερμήνευσαν οι  θεολόγοι ως δήθεν αλληγορικές.

………   

¹ Ο Σολομών (972-932 πΧ) είχε στο χαρέμι του  1000 γυναίκες. Του αποδόθηκαν 3 βιβλία της Π.Δ. και απόκρυφα: Διαθήκη Σολομώντος, Ψαλτήριον, Ωδές, Σολομωνική (Μεγάλη Κλείδα και Μικρή, βάση της μαγείας της καμπάλα, περί αγγέλων, δαιμόνων, πλανητών κ.α.κείμενα του μεσαίωνα). Το Ναό του έκτισαν δαίμονες και κατέστρεψαν άνθρωποι  (586 π.Χ.  Βαβυλώνιοι και 70 μΧ  Ρωμαίοι).

  

Μάρτυρες

Όλες οι θρησκείες, ακόμα και αιρέσεις έχουν τους μάρτυρές τους, φανατικούς πιστούς που αυτοθυσιάζονται για χατίρι του θεού τους. Ισχυρίζονται λοιπόν οι πιστοί κάθε θρησκείας ότι κατέχουν την αλήθεια, εφόσον βρίσκονται άνθρωποι που δίνουν τη ζωή τους για να την υποστηρίξουν. Είναι τραγικό και θηριώδες το γεγονός ότι οι θρησκείες και οι θεοί διψούν για  αίμα και σάρκα. Οι πιο εξευγενισμένες θρησκείες αντικατέστησαν αυτή την ανάγκη με συμβολικές θυσίες, δεν παύουν όμως να έχουν ανάγκη μαρτύρων, που κατά καιρούς θα προσφέρουν το αίμα τους στο βωμό του θεού μετά από πολυώδυνα βασανιστήρια. Ο ιουδαϊσμός, ο χριστιανισμός και ο ισλαμισμός έχουν θεμελιωθεί πάνω σε ειδεχθείς φόνους, λιπάνθηκαν από βουνά πτωμάτων και ποτίστηκαν από ποταμούς αιμάτων. Τα ιστορικά παραδείγματα είναι άπειρα και φτάνουν μέχρι σήμερα. Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; Ποιος είναι αυτός ο θεός που δεν χορταίνει σκοτωμούς και ολοκαυτώματα, που σωπαίνει μπροστά σε απαίσια εγκλήματα, δεν συγκινείται από θρήνους αθώων που καθημερινά θυσιάζονται στο βωμό του, δεν αγανακτεί με την πανηλιθιότητα πιστών που γίνονται ανθρώπινες βόμβες στο όνομά του και διαμελίζουν ανύποπτους συνανθρώπους τους; Είναι αδύνατον ένας τέλειος θεός και μάλιστα πανάγαθος να χρειάζεται τέτοιες θυσίες και να ευαρεστείται με βασανιστήρια αθώων λες και είναι ιεροεξεταστής του Μεσαίωνα. Είναι ανθρώπινη διαστροφή η επινόηση αυτής της ιδέας, γιατί καταργεί την έννοια της αγάπης και της φιλανθρωπίας. Όσο υπάρχουν άνθρωποι που πιστεύουν στην ανάγκη ύπαρξης μαρτύρων, τόσο θα συνεχίζεται το μαρτύριο των αδυνάτων, οι σφαγές αλλοπίστων, οι διωγμοί, οι πνιγμοί και κάθε είδους ωμότητα.

ΜΕΤΑΘΑΝΑΤΙΕΣ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΟΥ Μ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ:

 Ο Μ. Αλέξανδρος, πριν πεθάνει στη Βαβυλώνα το 323 π.Χ., μάταια ζητούσε να ταφεί στο ναό του Άμμωνα, στην όαση της Σίβα. Κάποιοι από τους στρατηγούς του θέλησαν να τον θάψουν στις Αιγές (Βεργίνα), όπου ήταν θαμμένοι οι πρόγονοί του και ο πατέρας του, Φίλιππος. Ο Πτολεμαίος του Λάγου, στρατηγός κι αυτός του Μ. Αλεξάνδρου, που ανέλαβε το βασίλειο της Αιγύπτου, έβαλε το στρατηγό Αρριδαίο ν’ απαγάγει το νεκρό. Σύμφωνα με μαρτυρίες (Πάριο χρονικό & Παυσανία Ελλάδος Περιήγησις 1.6) ο Αλέξανδρος τάφηκε πρώτα στη Μέμφιδα στη Δυτ. Όχθη του Νείλου.  Ο Πτολεμαίος Β΄ Φιλάδελφος μετέφερε το νεκρό σε άλλο τάφο, στην Αλεξάνδρεια. Ο Πτολεμαίος Δ΄ Φιλοπάτωρ έβαλε το μουμιοποιημένο σώμα σε Μαυσωλείο ονομαζόμενο Σώμα ή Σήμα (Κομ-ελ-Δεμάς: ύψωμα των σωμάτων, όπου το ισλαμικό τέμενος Ναμπί Ντάνιελ, στο οποίο απαγορεύεται η αρχαιολογική έρευνα). Κατ' άλλη άποψη το σώμα του Αλέξανδρου είχε καεί, σύμφωνα με το μακεδονικό έθιμο και η μούμια που είδαν κατά την επίσκεψή τους εκεί ο Ιούλιος Καίσαρ (48 π.Χ.), ο Οκταβιανός Αύγουστος, ο Καλλιγούλας που έκλεψε αντικείμενα από τον τάφο, ο Σεπτίμιος Σεβήρος και ο Καρακάλλας (215 μ.Χ.) ήταν απομίμηση. Το Μαυσωλείο πρέπει να καταστράφηκε και να συλλήθηκε από χριστιανούς που κατέστρεψαν αρχαία ιερά και το Σεράπειο επί Θεοδοσίου Α΄το 391. Κατόπιν η θέση της ταφής του Μ. Αλέξανδρου ξεχάστηκε, αν και κατοπινοί ιστορικοί και περιηγητές αναφέρουν ότι είδαν τον τάφο του, που για τους μωαμεθανούς είναι ιερός, επειδή το Κοράνι τον θεωρεί προφήτη.  Βρετανός ιστορικός (Άντριου Τσαγκ) υποστηρίζει ότι κατά το Μεσαίωνα Βενετοί έμποροι έκλεψαν τη σορό του Αλεξάνδρου από την Αλεξάνδρεια, νομίζοντας ότι ήταν ο Άγιος Μάρκος¹ και σήμερα λατρεύεται στον καθεδρικό Ναό του  Αγίου Μάρκου στη Βενετία!

¹Ο Ιερώνυμος στο «Περί ανδρών επιφανών» λέει ότι ο Άγ. Μάρκος είχε ταφεί στην Αλεξάνδρεια, όπου κήρυξε. Δεν υπήρχε τάφος του εκεί μέχρι την εξαφάνιση του τάφου του Μ.Αλεξάνδρου, πάνω στον οποίο πρέπει να κτίστηκε ο τάφος του Αγ. Μάρκου. 

Η σκληρότητα προς τα ζώα

Αυτοί που βασανίζουν και σκοτώνουν ζώα είναι ικανοί να κάνουν το ίδιο και στους ανθρώπους. Η σκληρότητα προς τα ζώα είναι χαρακτηριστικό πνευματικά ακαλλιέργητου ανθρώπου, που μπορεί να έχει αποκτήσει κάποια επιφανειακή μόρφωση και να διαθέτει κάποιες ικανότητες, παραμένει όμως όσον αφορά το χαρακτήρα του στο στάδιο του μεγάλου πιθήκου κι ακόμα πιο κάτω. Μπορεί μεν η φύση να είναι σκληρή για τους αδύνατους,  καθήκον όμως του εξελισσόμενου ανθρώπου είναι να  διορθώσει την αδικία. Γι αυτό εξελίχθηκε ο εγκέφαλός του, ώστε να βρει λύσεις και διέξοδο στα αδιέξοδα της ζωής. Να γίνει η ψυχή του κόσμου, μια ψυχή φιλάνθρωπη, ζωόφιλη προστάτις του φυσικού περιβάλλοντος, ειρηνική και προοδευτική. Όταν ο άνθρωπος εξελιχθεί τόσο, ώστε να γίνει επάξια το θεϊκό στοιχείο της φύσης, τότε οι άνθρωποι που δεν αισθάνονται συμπόνια για τα ανυπεράσπιστα πλάσματα, θα έχουν εκλείψει.

γαϊδουράκι

Το γαϊδουράκι κάποτε είχε γνωρίσει μέρες δόξας, πριν απαξιωθεί και γίνει αντικείμενο χλεύης. Στην αρχαία Ελλάδα ήταν σύμβολο του Τυφώνα, γιου του Κρόνου, που πάνω σ’ ένα γαϊδούρι περιπλανιόταν επτά μέρες, μετά την ήττα του από το Δία. Γιοι του Τυφώνα ήταν ο Ιεροσόλυμος και ο Ιουδαίος (Πλουτάρχου Περί Ίσιδος και Οσίριδος). Ομοίωμα όνου υπήρχε στα Άγια των αγίων του ναού του Σολομώντα (Απίων). Κατά τη λεηλασία του Ναού από τον Αντίοχο τον Επιφανή βρέθηκε χρυσή κεφαλή όνου (Ιώσηπος, Κατ’ Απίωνος Β΄80 κλπ). Στα Συμποσιακά του Πλουτάρχου, Δ΄, ε, 670^Ε, ο Λαμπρίας αναφέρει ότι οι Εβραίοι τιμούσαν το γάιδαρο, ενώ το Σάββατο ήταν αφιερωμένο στον Κρόνο. Έτσι εξηγείται και η προτίμηση αυτού του ζώου από το Χριστό, για την είσοδό του στα Ιεροσόλυμα.

Δεν υπάρχει θεός

Δεν υπάρχει θεός, το κακό για ν' αποτρέπει.
Η ζωή -δυστυχώς- τις ελπίδες ανατρέπει.
Μας κτυπά ξαφνικά
και στην άβυσσο μας πνίγει
και κανείς τελικά
δεν μπορεί να τ' αποφύγει.
Δεν υπάρχει θεός, τ' άδικα να διορθώσει
ή δεν είναι καλός κι ούτε θέλει να μας σώσει.
Δεν υπάρχει θεός τα προβλήματα να λύσει.
Δεν σ' ακούει ο ουρανός.
Βρες μονάχος σου τη λύση.
Χάρες μην του ζητάς.
Άφησε  τα παρακάλια.
Δεν τον νιάζει για μας
και του κόσμου μας τα χάλια.

Ο θεός των στωικών

Ο θεός είναι ο σπερματικός λόγος του σύμπαντος (στωικοί, Διογένης Λαέρτιος 7, 136)

«Άγιοι» των αρχαίων Ελλήνων:

«Άγιοι» των αρχαίων Ελλήνων:  Κάποιοι από αυτούς ήρθαν από τη χώρα των Υπερβορείων και πραγματοποιούσαν θαύματα, π.χ. θεραπείες ασθενών, κυριαρχία στα στοιχεία της φύσης κ.λπ., όπως ο Άβαρης  που δίδαξε τη λατρεία του Απόλλωνα, αφού έφτασε  πετώντας πάνω σε ένα βέλος. Ο Αρισταίος ο Προκονήσιος εμφανιζόταν ταυτόχρονα σε διάφορους τόπους. Ο Ερμότιμος από τις Κλαζομενές της Ιωνίας έβγαινε από το σώμα του συχνά, ώσπου οι εχθροί του έμαθαν το μυστικό και το έκαψαν, πριν προλάβει να ξαναμπεί. Ο Κρητικός θεραπευτής Επιμενίδης έπεφτε σε μακροχρόνιο ύπνο και ξυπνούσε μετά από πολλά χρόνια.  Ο Ορφέας από τη Θράκη μάγευε τα θηρία με τη μουσική του και γνώριζε πώς να πάει στον κάτω κόσμο. Ο Εμπεδοκλής από Ακράγαντα της Σικελίας ανάσταινε νεκρούς και κατεύναζε τους ανέμους. Ο Πυθαγόρας, που ονομάστηκε έτσι, επειδή τη γέννησή του προφήτεψε ο Πύθιος Απόλλων, ήταν θεραπευτής, μύστης απόκρυφης σοφίας¹ και μονοθεϊστής. Οι Κένταυροι ήταν δάσκαλοι των ηρώων και θεραπευτές… Πολλοί αρχαίοι γιατροί και προφήτες συγκέντρωναν κόσμο γύρω τους και αποκτούσαν τη φήμη ιαματικού αγίου. Τη δόξα τους ζήλεψαν οι χριστιανοί βιογράφοι και τους αντικατέστησαν με δικά τους αντίγραφα.

……

  ¹Οι Πυθαγόρειοι πίστευαν ότι μελετώντας τους αριθμούς αποκτούν σοφία. Οι 10 πρώτοι αριθμοί σε 4 σειρές σχηματίζουν το σύμβολο του κόσμου, που το ονόμασαν τετρακτύς.  Οι πρώτοι 4 αριθμοί δίνουν τα αρμονικά μουσικά διαστήματα. Η Μονάδα συμβολίζει το σημείο. Η Δυάδα τη γραμμή. Η Τριάδα το τρίγωνο. Η Τετράδα ή τετρακτύς το  τετράεδρο, τριγωνική πυραμίδα ή τετράγωνο, σύμβολο της τελειότητας και του Δελφικού Απόλλωνα, σύμφωνα με τον Ιάμβλιχο.

χριστιανική κοσμολογία

Η χριστιανική κοσμολογία βρήκε τον εκφραστή της στο πρόσωπο του καλόγερου Κοσμά Ινδικοπλεύστη, που έζησε τον 6^ο αιώνα και συνέγραψε το έργο “Χριστιανική Τοπογραφία”.  Ο Κοσμάς περιγράφει τη Γη σαν  μια παραλληλόγραμμη κατασκευή με ισόγειο και πάνω όροφο, που πλέει, όπως η κιβωτός του Νώε, σε έναν τετράγωνο ωκεανό στο κέντρο του Σύμπαντος κι έχει θεμέλια και 4 πτέρυγες, επειδή έτσι λέει η Βίβλος:   “Επί τίνος οι κρίκοι της γης πεπήγασι; τις δε εστίν ο βαλών λίθον γωνιαίον επ’ αυτής;”, Ιώβ 9:6,38:4-6 // “επί τας τέσσαρας γωνίας της γης”, Αποκάλ. 7:1, 20:8 //“από των πτερύγων της γης ….θυρίδες εκ του ουρανού ηνεώχθησαν, και σεισθήσεται τα θεμέλια της γης”, Ησαΐας, 24:15-18// .-“επί θαλασσών εθεμελίωσεν αυτήν” ,Ψαλμ. 23^ος  /“ο πήξας τους ουρανούς ωσεί καμάραν και θεμελιώσας την γην επί των υδάτων» (Μ. Βασίλ.,τ.30, σ. 813). Το ισόγειο, όπου ζουν οι άνθρωποι, έχει πάτωμα τη Γη και  ταβάνι τον ουρανό.  Ο πάνω όροφος, όπου ζει ο θεός με τη συνοδεία του είναι η Βασιλεία των Ουρανών, που έχει πάτωμα τον ουρανό και ταβάνι το στερέωμα. Ο ήλιος κάνει κύκλους γύρω από τη Γη (Ιησούς Ναυή, Ι΄12-13/ “ανατέλλων πορεύεται προς νότον και κυκλοί προς βορράν·”, Εκκλ.1:5) Τα νερά κάτω από τη Γη έχουν ψάρια (Δευτερον. 4:18). Ο Βασίλειος στην “Εξαήμερο” περιγράφει το στερέωμα  κοίλο και τον ουράνιο θόλο κυρτό, για να συγκρατεί τα νερά του ουρανού και υποστηρίζει ότι υπάρχει μία θάλασσα, η Κασπία.  Ο Αθανάσιος λέει ότι η Γη  στερεώθηκε πάνω στα νερά, στο κέντρο του παντός (“Kατά Ελλήνων”,τ.27, 46-49).  Οι Θεόφιλος Αντιοχείας, Ωριγένης, Αυγουστίνος (De Civitate Dei, XVI, 9) κ.α. υποστηρίζουν ότι ο θεός έβαλε τα άστρα στον ουρανό σαν πινελιές σε πίνακα. Ο Κοσμάς ο Ινδικοπλεύστης περιγράφει πώς οι ποταμοί Νείλος, Τίγρης, Ευφράτης  και Γάγγης περνούν κάτω από τον ωκεανό και φθάνουν στις πηγές τους, στον Παράδεισο, ο οποίος βρίσκεται  γύρω από τον ωκεανό. Εκεί ζούσαν οι άνθρωποι προ του  κατακλυσμού. Τον Ήλιο τον φαντάζεται μικρότερο από τη Γη. Κατά τη διάρκεια της Νύχτας κρύβεται πίσω από ένα ψηλό βουνό. Τα άστρα τα φανταζόταν σαν λάβαρα που τα περιφέρουν άγγελοι στον ουρανό. Με τέτοιες γνώσεις ο «ταπεινός» καλόγερος Κοσμάς καυχιέται ότι συνέτριψε την πλάνη των Ελλήνων («εκ βάθρων ανελείν των ελληνικών υποθέσεων την πλάνην»).

Η σφαιρικότητα της Γης

   Η σφαιρικότητα της Γης και η περιφορά της γύρω από τον Ήλιο ήταν γνωστή στους  αρχαίους Έλληνες, που ασχολήθηκαν με την αστρονομία. Οι καλλιτέχνες φιλοτεχνούσαν τον Άτλαντα να σηκώνει  στους ώμους του μια Γη σφαιρική (Μουσείο Νάπολης). Οι Πυθαγόρειοι πίστευαν ότι ο Ήλιος είναι το κεντρικό πυρ, γύρω από το οποίο περιστρέφεται η Γη. Ο Αρίσταρχος ο Σάμιος, σύμφωνα με τον Πλούταρχο “ τον Ήλιον ίστησι μετά των απλανών, την δε Γη κινεί περί τον ηλιακόν κύκλον. Σέλευκος ο μαθηματικός την Γη και αυτός κινεί.” (“Περί του εμφαινομένου προσώπου τω κύκλω της Σελήνης”). Ο Θαλής υπολόγισε ότι το έτος έχει 365 μέρες, η Γη είναι σφαιρική και  η Σελήνη  αντανακλά το φως του Ήλιου. Κατόρθωσε μάλιστα να προβλέψει την έκλειψη  Ηλίου της 28ης Μαΐου 585 π.Χ.  O  Αναξίμανδρος, ο Εύδοξος ο Κνίδιος που  οι υπολογισμοί του αποτυπώθηκαν στον Υπολογιστή των Αντικυθήρων και ο Ερατοσθένης, που υπολόγισε την περίμετρο της Γης από ένα πηγάδι στο Ασουάν,  υποστήριζαν κι εκείνοι το ηλιοκεντρικό σύστημα και τη σφαιρικότητα της Γης. Και ο Πλάτων («Τίμαιος») αποφάνθηκε ότι  “Η Γη περιστρεφόμενη περί τον άξονα του κόσμου…είναι δημιουργός της νύκτας και της ημέρας”. Η επέλαση του χριστιανισμού ανέτρεψε τις επιστημονικές παρατηρήσεις και στη θέση τους έφερε προλήψεις και δεισιδαιμονίες.

ελληνική ανθρωπογονία

Η ελληνική ανθρωπογονία –όπως οι περισσότεροι μύθοι παγκοσμίως περί της δημιουργίας του ανθρώπου-  έπλασε τον άνθρωπο από χώμα, αληθινό παιδί της γης, βγαλμένο από τα σπλάχνα της, σαν τον Πελασγό, που ξεπήδησε από τη γη της Αρκαδίας. Ο φιλόσοφος Ξενοφάνης δίδασκε ότι «όλοι από γη και ύδωρ γεννηθήκαμε» (Ευστάθιος, εις Ιλιάδα, Η, 2,416,10). Και πολλοί πίστευαν ότι «Προμηθεύς δε εξ ύδατος και γης ανθρώπους έπλασε» (Απολλόδωρος: 1,45,2).Στα μυστήρια της Σαμοθράκης, ο γενάρχης των ανθρώπων ονομαζόταν Αδάμας, όνομα που θυμίζει τον Αδάμ της Βίβλου.  Σε  μύθο του Πλάτωνα ο Επιμηθέας, αδελφός του Προμηθέα,  μοίρασε στα όντα δυνάμεις και χάρισε στον  άνθρωπο το λογικό, για να αντισταθμίσει την έλλειψη άλλων φυσικών εφοδίων για την επιβίωση. Ο Ησίοδος (Έργα και Ημέρες, 90) διηγείται πως οι πρώτοι άνθρωποι απολάμβαναν μια μακρόχρονη ζωή χωρίς μόχθους, αρρώστιες ή γεράματα και η γη  κάρπιζε πλουσιοπάροχα χωρίς καλλιέργεια. Και πάλι βλέπουμε ομοιότητες με τον ιουδαϊκό μύθο, αν και στη Βίβλο η παραδεισένια ζωή περιγράφεται ως πρωτόγονη κατάσταση ενός ζεύγους τροφοσυλλεκτών. Το κακό ήρθε, όταν η πρώτη γυναίκα, η κατασκευασμένη από τον Ήφαιστο Πανδώρα, από περιέργεια άνοιξε το πιθάρι με τα δεινά. Και στη βιβλική μυθολογία η γυναίκα γίνεται αιτία της συμφοράς του ανθρώπινου γένους. Οι φυλές δημιούργησαν τέτοιους μύθους που  ενοχοποιούν τη γυναίκα, για να δικαιολογήσουν τη μετατροπή της κοινωνίας τους από μητριαρχική σε πατριαρχική. Φυσικές καταστροφές μεγάλης έκτασης ερμηνεύθηκαν ως θεομηνίες εξαιτίας της ασέβειας των πρώτων ανθρώπων και διατηρήθηκαν στη μνήμη των λαών ως μύθοι, π.χ. οι κατακλυσμοί (του Δευκαλίωνα, του Γκιλγκαμές, του Νώε…). Στην ελληνική μυθολογία ο κατακλυσμός έγινε, γιατί ο Δίας θύμωσε με την ασέβεια των ανθρώπων. Ο Δευκαλίων, πατέρας του Έλληνα,  επιβίβασε σε κιβωτό την οικογένειά του και ζεύγη ζώων που ημέρεψε ο Δίας.. Τη 10^η μέρα η κιβωτός άραξε στον Παρνασσό. Πριν βγουν, άφησε ένα περιστέρι, όπως ο Νώε…...Ο Διόδωρος Σικελιώτης μαρτυρεί την ύπαρξη ελληνικού πολιτισμού προ κατακλυσμού, αναφέροντας ότι  στη Σαμοθράκη οι ψαράδες ανασύρουν λίθινα κιονόκρανα που παρέσυρε ο κατακλυσμός(Ιστορ. Βιβλιοθ.5. 47).  

Ηθικός νόμος

Ο Ηθικός νόμος που υπαγορεύει να κάνουμε το καλό και να αποφεύγουμε το κακό, σύμφωνα με τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και φιλοσόφους, είναι  έμφυτος και πανανθρώπινος. Οι ήρωες της «Οδύσσειας» του Ομήρου διακρίνονται για την ευγένεια και την ηθική τους ακόμα και όταν ανήκουν στην κατώτερη κοινωνικά τάξη, όπως ο χοιροβοσκός Εύμαιος και η υπηρέτρια Ευρύκλεια. Αγαπούν την πατρίδα και την οικογένειά τους, σέβονται τους μεγαλύτερους, είναι εργατικοί, φιλόξενοι, τίμιοι και σοφοί. Ο Ησίοδος στο «Έργα και Ημέραι» συμβουλεύει τον αδελφό του Πέρση να μην είναι άσωτος, άδικος, βίαιος, ψεύτης και άπληστος, αλλά προνοητικός, εργατικός, τίμιος και εγκρατής και να προτιμά το δύσκολο δρόμο της αρετής. Ο Παυσανίας, Έλληνας περιηγητής του 2^ου μ.Χ., θαυμάζει την ευσέβεια του τρωικού ήρωα  Αινεία, που φεύγοντας από την κατακτημένη πατρίδα του Τροία πήρε μαζί του μόνο τα είδωλα των θεών του και το γέρο πατέρα του, γιατί αυτά θεώρησε ότι ήταν τα πολυτιμότερα πράγματα που είχε (Παυσανίας 10,26,1). Η αρχαία ελληνική λογοτεχνία είναι γεμάτη ηθικές προσταγές όπως: «Τοιούτος γίγνου περί τους γονείς, οίους αν εύξεο περί σαυτόν γενέσθαι τους σαυτού παίδας», (Ισοκράτης Α΄14) και το κορυφαίο ρητό του Σωκράτη: «Ουδαμώς άρα δει αδικείν… Ουδέ αδικούμενον  ανταδικείν… ούτε κακώς ποιείν ουδένα ανθρώπων, ουδ΄αν οτιούν πάσχη υπ’ αυτών…» (Πλάτωνος «Κρίτων», Χ).  

Ελευσίνια Μυστήρια

Στα Ελευσίνια Μυστήρια συμμετείχαν ελεύθεροι και δούλοι. Αποκλείονταν οι φονιάδες και οι βάρβαροι (ξενόγλωσσοι). Άρχιζαν το μήνα Ανθεστηριώνα (Ιαν.-Φεβρ.) με τα Μικρά ελευσίνια. Οι συμμετέχοντες θυσίαζαν χοίρους στο λιμάνι του Κανθάρου, στον Πειραιά, εξαγνίζονταν από τον Υδρανό (ιερέα) και έδιναν όρκο εχεμύθειας στο μυσταγωγό. Στις 15 του Βοηδρομιώνα (Σεπτ.-Οκτ.) άρχιζαν τα Μεγάλα Ελευσίνια, που κρατούσαν 9 μέρες, όσο η περιπλάνηση της Δήμητρας. Αθηναίοι έφηβοι  έφερναν  ιερά σε κίστες (κυλινδρικά κουτιά) μέσω της Ιεράς Οδού στο ιερό της Ακρόπολης Ελευσίνιον. Η πομπή περνούσε από τη λίμνη Ρειτών (Κουμουνδούρου, Σκαραμαγκάς). Επιγραφή του 422 πΧ (Μουσείο Ελευσίνας) γράφει ότι η γέφυρα έγινε με λίθους από το αρχαϊκό Τελεστήριο, κάτω απ’ το οποίο βρέθηκε μυκηναϊκό μέγαρο αγροτικής λατρείας (1600-1100 πΧ).  Οι κατασκευές για τα Μυστήρια είναι από τον 8^ο αι. π.Χ.    

1^η μέρα της γιορτής (αγυρμός ή πρόρρησις): Ο Ιεροκήρυκας καλούσε στην Αγορά τους  μύστες.   

2^η μέρα (Άλαδε Μύσται ή  έλασις): Με επικεφαλής τον άρχοντα-βασιλέα οι μύστες εξαγνίζονταν στο Φάληρο με τα χοιρίδια που θα θυσίαζαν   

3^η (Ιέρεια, δεύρο) Νηστεία. Το απόγευμα έτρωγαν άρτους με σουσάμι και μέλι.  Βοϊδάμαξα μετέφερε καλάθι με ρόδια και παπαρούνες (καλάθου κάθοδος).  

4^η: Υποδοχή όσων άργησαν (Επιδαύρεια ή Ασκληπιεία, -ο Ασκληπιός ήρθε την 4^η μέρα να μυηθεί). 5^η των λαμπάδων ημέρα: πορεία με επικεφαλής  δαδούχο (από το γένος των Κηρύκων που είχε γενάρχη τον Ερμή και την Άγλαυρο).  6^η: (Ίακχος, γιος Περσεφόνης και χθονίου Διός. Διόνυσος): από το «Πομπείον» στον Κεραμεικό έβγαιναν στην Ιερά Οδό  με βάκχους (κλαδιά μυρτιάς με ταινίες). Σταθμοί της πορείας: α) «ιερά συκή», η 1^η συκιά, που χάρισε η Δήμητρα στον Φύταλο που την φιλοξένησε  β) βωμός του Ζεφύρου στο ναό του Απόλλωνα (Μονή Δαφνίου)  γ) Ιερό Αφροδίτης (μεταξύ Ποικίλου Όρους και Αιγάλεω)  δ) Στο Βασίλειο του Κρόκωνα (μετά τους Ρειτούς), ένας απόγονός του έδενε στο δεξί χέρι και το αριστερό πόδι των μυστών κλωστή κροκόχρωμη για τη βασκανία ε) Στον ελευσινιακό Κηφισσό γίνονταν «γεφυρισμοί», πειράγματα που συμβόλιζαν  τα αστεία της Ιάμβης. Σώζεται η ρωμαϊκή γέφυρα του Αδριανού (μυήθηκε το 125 μΧ) στη θέση της γέφυρας του Ξενοκλή (4^ος αι. π Χ). στ) Ιερό Δήμητρας: Τη νύχτα ο κήρυκας έδιωχνε τους αμύητους. Ακολουθούσαν τελετές στον περίβολο, χοροί, κερνοφορίες (βάδιζαν με κέρνους= δοχεία δημητριακών, στο κεφάλι), θυσίες και προσφορά «πελάνου» (ψωμί από στάρι του Ράριου πεδίου, που πρωτοκαλλιέργησε ο Τριπτόλεμος). Οι μύστες έπιναν κυκεώνα. Ο μυσταγωγός τους οδηγούσε στο Τελεστήριο να παρακολουθήσουν τα δρώμενα (αναπαράσταση του μύθου), τα δεικνύμενα (ιερά που έδειχνε ο ιεροφάντης) και τα λεγόμενα (ιερές φράσεις). Ακολουθούσε η Εποπτεία: ο ιεροφάντης θέριζε τον ιερό στάχυ (φυλαγόταν στο άδυτο) και τον έδειχνε στους μύστες.    

9^η μέρα (πλημοχόαι): Η τελετή έκλεινε με χοές από ειδικά αγγεία.     

   Το 170 μ.Χ.οι Σαρμάτες, πολεμική φυλή, κατέστρεψαν το ναό της Δήμητρας. Τον ανοικοδόμησε ο μύστης ρωμαίος αυτοκρ. Μάρκος Αυρήλιος. 

   Το 392 ο Θεοδόσιος Α΄ κατάργησε τα Ελευσίνια Μυστήρια.

  Το 396 ο βασιλιάς των Γότθων Αλάριχος μαζί με φανατικούς χριστιανούς κατέστρεψε το ιερό και θανάτωσε το ιερατείο (περιγραφή του ιεροφάντη Ευνάπιου). Τελευταίος ιεροφάντης ήταν ο Νεστόριος.

  «ανάμεσα στους  θεϊκούς θεσμούς που η Αθήνα έχει γεννήσει, είναι αυτά τα Μυστήρια. Μέσω αυτών  εκπολιτιστήκαμε. … μάθαμε τις απαρχές της ζωής και αποκτήσαμε τη δύναμη  να ζούμε ευτυχείς και να πεθαίνουμε με μια καλύτερη ελπίδα.    — Κικέρων, Περί νόμων, Βιβλ. Β', 36

*1859 στο εκκλησάκι του Αγ. Ζαχαρία βρέθηκε ανάγλυφο Δήμητρας, Κόρης και Τριπτόλεμου (Εθν. Αρχ. Μουσείο).*1860 ο Γάλλος αρχαιολ.Φρ. Λένορμαν  ανέσκαψε τα Προπύλαια.

Ελευσίνια Μυστήρια

 Ο Ομηρικός ύμνος στη Δήμητρα (7^ος αι. π.Χ.) της αποδίδει την ίδρυση των Ελευσινίων Μυστηρίων. Άλλος μύθος την αποδίδει στον Εύμολπο από τη Θράκη, πρόγονο των ιεροφαντών, άλλος στο Μουσαίο, γιο του Ορφέα. Ίσως τα Μυστήρια αυτά ήρθαν από την Αίγυπτο ή προέρχονται από ντόπιες προϊστορικές αγροτικές και φυσιολατρικές τελετές. Ο ύμνος διηγείται την αρπαγή της Κόρης από το μυθικό Νύσιο πεδίο. Η Δήμητρα αναζητώντας την έφτασε στην Ελευσίνα. Κάθισε στην αγέλαστη πέτρα  κοντά στο  Παρθένιο φρέαρ ή «Καλλίχορο», κάτω από μια ελιά. Οι 4 κόρες του βασιλιά Κελεού (Καλλιθέα, Καλλιδίκη, Κλεισιδίκη και Δημώ), που είχαν πάει για νερό, την κάλεσαν στο παλάτι, όπου η βασίλισσα Μετάνειρα της ανέθεσε την ανατροφή του πρίγκηπα Δημοφώντα. Η υπηρέτρια Ιάμβη με τα αστεία της την έκανε να γελάσει και να πιεί κυκεώνα (νερό, κριθάλευρο και βότανα). Όταν η Μετάνειρα την είδε να βαπτίζει το Δημοφώντα στη φωτιά, για να τον κάνει αθάνατο, η θεά αποκαλύφθηκε, διέταξε να της κτίσουν ναό και κλείστηκε μέσα, μέχρι να φέρει ο Ερμής την Περσεφόνη για 6 μήνες στη γη. Από ευγνωμοσύνη  δίδαξε τους βασιλείς Κελεό, Εύμολπο και Τριπτόλεμο τα Μυστήρια. 

Η ΚΟΥΖΙΝΑ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗ

                                     

    Στις 11 σωζόμενες κωμωδίες του ο Αριστοφάνης μας πληροφορεί για την αθηναϊκή διατροφή του 5^ου π.Χ. αιώνα. Στην αρχαία Αθήνα υπήρχε και του πουλιού το γάλα (ορνίθων γάλα, Σφήκες). *Στους Βατράχους (405 π.Χ), ακόμα και στον Άδη υπήρχαν φούρνοι (αρτοπώλια) και εστιατόρια. Σε κάποιο από αυτά ο Ηρακλής έφαγε δεκάξι ψωμιά, είκοσι μερίδες κρέας κατσαρόλας, μια πλεξούδα σκόρδα, κρέατα παστά (το πολύ τάριχος),  ανθότυρο (τον τυρόν τον χλωρόν) και  πατσά (χόλικας) κι έφυγε χωρίς να πληρώσει. Οι πεθαμένοι μύστες γλεντούσαν με ψητά γουρουνόπουλα και κρασί, ενώ ο Διόνυσος και ο Ξανθίας έλιωναν από τη λιγούρα («ω πότνια πολυτίμητε Δήμητρος κόρη, ως ηδύ μοι προσέπνευσε χοιρείων κρεών»). Η Περσεφόνη σαν Αθηναία οικοδέσποινα ετοίμαζε δείπνο για τους επισκέπτες της με  ψωμί που ζύμωνε κι έψηνε η ίδια, φάβα («έπεπεν άρτους, ήψε κατερεικτών χύτρας έτνους δύ’ ή τρεις»), πουλερικά («κρέα ανέβραττεν ορνίθεια»), βόδι στη θράκα («βουν απηνθράκιζ’όλον»), ψάρια στη σχάρα, πίτες, γλυκά («πλακούντας ώπτα κολλάβους»),  ξηρούς καρπούς (τραγήματα έφρυγε) και γλυκό κρασί μαύρο.

*Στους Αχαρνείς (425 π.Χ.) ο Δικαιόπολης υμνεί το χέλι της Κωπαΐδας ψημένο στη σκάρα:  «Ω χέλι μέσα στα πατζάρια (έγχελις εντετευτλανωμένη), ως και νεκρός μαζί σου θέλω να είμαι» και απαριθμεί τα εισαγόμενα από τη Βοιωτία αγαθά: Τσίχλες, κοτσύφια, φάσσες, πάπιες, πέρδικες, νερόκοτες (φαλαρίδες), τροχίλους, χήνες, σκατζόχοιρους κ.α. Στον κατάλογο τροφών του  Δικαιόπολη περιλαμβάνονται παστά ψάρια, σαλάμια (αλλάντας εξ Απατουρίων: αθηναϊκή γιορτή κατά την οποία οι πλούσιοι τραπέζωναν τους πολίτες), λαγοί ψητοί, φαγητό από εντόσθια και αίμα λαγού (μίμαρκυς), βοδινό φουρνιστό (κριβανίτας), κοκορέτσι (χορδή), σουπιές, σουσαμοκούλουρα, παστέλια (ίτρια), σαρδέλες, λαχανίδες (σκάνδικα), ψητό καλαμάρι (τευθίς ωπτημένη σίζουσα= που τσιτσιρίζει), ρεβίθια (ερέβινθοι), πίττες πασπαλισμένες με τυρί («πλακούντες τυρόνωτοι»), «δημού θρίον» (γέμιση φύλλων συκιάς με κρέας σιμιγδάλι, αυγό, γάλα και τυρί, περεχυμένη με το μέλι). Ο χορός λιγουρεύεται ψάρια στα κάρβουνα και θασιώτικη σάλτσα («θασίαν λιπαράμπυκα»). 

*Στους Ιππείς, (424 π.Χ) ένας πωλητής αλλαντικών θα σώσει την Αθήνα και την Ελλάδα. Αναφέρεται το στέμφυλον (πολτός ελιάς με μυρωδικά, ξύδι και λάδι) που τρωγόταν μαζί με τυρί. Το δημού βοείου θρίον εξωπτημένον (αβγά, γάλα, λίπος χοιρινό, σιμιγδάλι, μυαλά και τυρί τυλιγμένα σε φύλλα συκιάς και βρασμένα σε ζωμό κότας ή κατσικιού. Μετά το βράσιμο έβγαζαν τα φύλλα και έβαζαν το έδεσμα σε ζεστό μέλι). Ήνυστρον βοός και κοιλία υεία (πατσάς με στομάχι βοδιού και χοιρινή κοιλιά). Καλαμαροχτάποδα στο τηγάνι (τάγηνον τευθίδων). Έτνος πίσινον εύχρων και καλόν (σούπα από μπιζέλια με ωραίο χρώμα και νόστιμη). Πίων πλακούς (λιπαρή πίττα)… Ο καρυκοποιός νοστίμιζε τα φαγητά με καρύκη (σάλτσα από αίμα και μυρωδικά).  Αρωματικά βότανα απογείωναν τις γεύσεις, όπως η ρίγανη, το κορίαννον (κόλιαντρος), το σίλφιο (μοιάζει με μάραθο. Από αυτό έβγαζαν  κίτρινη σκόνη με γεύση σκόρδου για το μαγείρεμα. Χρησιμοποιούνταν και ως αντισυλληπτικό).. Ως πρόχειρο φαγητό αναφέρονται κουκκιά, σκόρδα, κρεμμύδια, πράσα (γήτεια), καβούρια, όσπρια ή στάρια καβουρδισμένα (χίδρα), φακή, πληγούρι, κρίθινο καρβέλι (άλφιτα). Όψον ήταν η τροφή που συνόδευε το ψωμί κι επειδή αυτή ήταν ιχθύς (λαβράκια, τριχίδες, σκουμπριά, χέλια κλπ)  ονόμασαν τον ιχθύ οψάριον (ψάρι). 

*Στους Σφήκες (422 π.Χ) βλέπουμε την προτίμηση των παιδιών στα στραγάλια και τα ξερά σύκα (ισχάδας). Το διαιτολόγιο συμπλήρωναν κάρδαμα, σέλινα, ροφοί, μεμβράδες (σκουμπριά), αφύαι (παστές σαρδέλες από τον Εύξεινο Πόντο), βατίδες (ψάρια του γλυκού νερού), χέλια, κεστρείς (είδος ψαριού), αφράτο ψωμί (φυστή μάζα),  φακή, μέλι, σουσάμι,  μήλα, ρόδια, εισαγόμενο τυρί (ο σκύλος Λάβης άρπαξε «τροφαλίδα τυρού Σικελικήν» =κομμάτι τυριού από τη Σικελία).

*Στην «Ειρήνη» (421 π.Χ.) ο Πόλεμος ρίχνει στη σκορδαλιά του ακριβό μέλι Αττικής (στοίχιζε 4 οβολούς). Γίνεται λόγος για πληγούρι (άλφιτα), τυρί, παστέλια (παλάσια), σταφίδες (γίγαρτα),  σουσαμόψωμα, βραστά όσπρια σε χύτρες… Ο Τρυγαίος εύχεται να γεμίσει η Ειρήνη την αγορά με σκόρδα μεγάλα, σύκα, μήλα, ρόδια, χήνες, πάπιες, φάσσες, τροχίλους κ.α. Οι ήρωες της κωμωδίας επιθυμούν να ψήνουν στα κάρβουνα στραγάλια και φαγώσιμα βελανίδια, να τρώνε φασολάδες (φασήλων τρείς χοίνικας), τσίχλες, λαγούς και πρωτόγαλα. 
 *Στις Νεφέλες (423 π.Χ.) οι σοφιστές περιδρομιάζουν τσίχλες, παχιά πουλερικά και σπαρταριστούς κέφαλους.

*Στους Όρνιθες ( 414) ο Τσαλαπετεινός-Τηρέας  τρώει σαρδέλες Φαλήρου και φάβα. Τα ψητά πουλερικά περεχύνονται με λάδι, ξίδι, τριμμένο τυρί και ζεστή σάλτσα γλυκιά και παχιά. Το επιδόρπιο είναι «ναστοί μελιτούντες» (λουκουμάδες).Στη Νεφελοκοκυγία τα πουλιά που στασίασαν  εναντίον των δημοκρατικών πουλιών έγιναν ψητά, πασπαλισμένα με τριμμένο τυρί και μπαχαρικά.

*Στη Λυσιστράτη (411) κλείστηκαν στην Ακρόπολη για να επιβάλουν την ειρήνη  «σπερμαγοραιο λεκιθολαχανοπώλιδες» και «σκοροδοπανδοκευτριαρτοπώλιδες» (αυγολαχανοφασουλομανάβισσες και σκορδοξενοδοχοφουρνάρισσες). Οι δικαστές έτρωγαν μαύρα κουκιά,για να μη νυστάζουν. Στους νεκρούς πρόσφεραν «μελιτούττα» (μελόπιττα) για τον Κέρβερο. Εκλεκτές λιχουδιές ήταν τα Βοιωτικά χέλια, όσπρια σούπα (έτνος) και ψητό γουρουνάκι θυσίας (δελφάκιον).

*Στις Θεσμοφοριάζουσες (411)  οι έγγαμες Αθηναίες που τελούσαν στην Ελευσίνα προς τιμήν της Δήμητρας τα Θεσμοφόρια τρώγαν «σησαμούντας» (σουσαμένια παστέλια) τη μέρα της νηστείας. Την τελευταία μέρα ξεφάντωναν με ψητά γουρουνόπουλα και κρασί και προσφέραν στις θεές πόπανα, στρογγυλά γλυκά.  
*Στις «Εκκλησιάζουσες» (393) προσφάγι είναι οι ελιές, το ψωμί και τα κρεμμύδια. Η Πραξαγόρα τάζει, αν κυβερνήσει, όλοι οι πολίτες να έχουν άρτους, παστά κρέατα και ψάρια, κρασιά, γλυκά και ρεβύθια. Στο φαγοπότι που γίνεται στο τέλος ψήνουν κρέατα, σουβλίζουν λαγούς, φουρνίζουν πίτες, καβουρδίζουν στραγάλια, βράζουν φάβα και σερβίρουν μια συνταγή με 17 υλικά (σελάχι, γαλέο, χόρτα, τριμμένο τυρί, λίπος, μέλι, τσίχλες, κοτσύφια, τρυγόνια, λαγούς, περιστέρια, άγριοπερίστερα κ.α. που βράζουν στη χύτρα με μπόλικη σάλτσα). Το όνομα της είναι η μεγαλύτερη ελληνική λέξη (172 γράμματα):  «λοπαδοτεμαχοσελαχογαλεοκρανιολειψανοδριμυποτριμματολιπαρομελιτοκατάκεχυμενοκιχλεπικοσσυφοφαττοπεριστεροπιφαλλιδοκιγκλοπελειολαγωοσιραιοβαφητραγανοπτερυγών».

*Στον Πλούτο (388) ο δούλος του Χρεμύλου Καρίων επιθυμεί μεζέδες, πίτες, σύκα, κριθαρόψωμο, φακή… Ο Χρεμύλος λέει στην Πενία ότι εξαιτίας της οι φτωχοί τρώνε βλαστάρια από μολόχες και φύλλα από ραπανάκια αντί για κριθαρόψωμο. Στην εορτή των Θησείων οι γέροι τρώγαν μπουκιές ψωμί βουτηγμένες σε ζωμό. Στο Ασκληπιείο οι άρρωστοι έφερναν προσφορές για το θεό: τσουκάλια με χυλό, τηγανίτες, σύκα, μελόπιτες. Η οσμή παστών ψαριών και ψημένων κρεάτων από το σπίτι του Χρεμύλου έκαναν τα σάλια του Συκοφάντη να τρέχουν.Μια γριά δωροδοκούσε τον εραστή της με γαλατόπιττες. Στον Ερμή πρόσφεραν κρασόπιτες, μέλι και σύκα, χοιρομέρια, ζεστά εντόσθια, κρασί με νερό και κάθε 4 του μήνα του ζύμωναν ειδική πίτα. Η κωμωδία κλείνει με την ερωτευμένη γριά να κουβαλά στο κεφάλι της χύτρες με γάλα, επικεφαλής πομπής για τη μεταφορά του Πλούτου από το σπίτι του Χρεμύλου στον οπισθόδομο του ναού της Αθηνάς

Η Γνώμη του Παύλου για τους Κρητικούς:

Οι Κρητικοί «είναι πάντα ψεύτες, άγρια θηρία, λαίμαργοι τεμπέληδες. Λένε πως γνωρίζουν το Θεό, μα με τα έργα τους τον αρνούνται. Είναι αισχροί, απειθείς και ανίκανοι για οποιοδήποτε καλό έργο» (Προς Τίτον 12-15)  [Ο γραμματικός Ηφαιστίων (2ος μ.Χ αι.)  γράφει πως ο βασιλιάς της Κρήτης Ιδομενεύς πρόκρινε  τη Θέτιδα σε καλλιστεία αντί της μάγισσας  Μήδειας κι εκείνη θύμωσε και  είπε: «Κρήτες αεί ψεύσται» Ο Καλλίμαχος (3^ος π.Χ αι.) σε ύμνο προς το Δία γράφει «Οι Κρητικοί είναι πάντοτε ψεύτες, διότι και τάφο σου κατασκεύασαν». Ο Κρητικός μάντης Επιμενίδης το 612 π.Χ. εξάγνισε την Αθήνα από το Κυλώνειο άγος. Οι Αθηναίοι τον ρώτησαν αν ο Δίας πέθανε στην Κρήτη, όπου υπήρχε τάφος με επιγραφή «Ενταύθα Ζαν κείται, ον Δίαν κικλήσκουσιν» (ονομάζουν) κι απάντησε: Κρήτες αεί ψεύσται κλπ.]   

Φύση και άνθρωπος

Είμαστε κομμάτια του φυσικού κόσμου κι όταν τον καταστρέφουμε, καταστρέφουμε τους εαυτούς μας, ενώ όταν τον ευεργετούμε, η ευεργεσία επιστρέφει σε μας και στους απογόνους μας, τη συνέχισή μας πάνω στη γη και την εγγύηση της αθανασίας μας. Αν ξαναζήσουμε είτε με παρεμφερές σώμα είτε με διαφορετικό, στα πλαίσια μιας αέναης ανακύκλησης του χρόνου, είναι προς το συμφέρον μας να προσπαθούμε για τη βελτίωση της ζωής όλων των πλασμάτων. Ας μην περιμένουμε μοιρολατρικά κάποιο υπέρτατο ον να διορθώσει τα κακώς έχοντα,γιατί δε θα το κάνει ποτέ. Πιο πιθανό είναι να φέρει την ανεπανόρθωτη καταστροφή. Απόδειξη ότι δεν υπάρχει τέτοιο ον, ούτε ο χριστιανικός θεός στον οποίο υπολογίζουν πολλά εκατομμύρια ανθρώπων είναι η αναίτια καταδίκη σε βασανισμό και θάνατο μεγάλου μέρους του ζωικού βασιλείου. Αυτό το φαινόμενο μόνο σε κάποιο σαδιστή θεό που μισεί τα γήινα όντα μπορεί να χρεωθεί. 

Απόψεις

  «Θέλει ο Θεός να εμποδίσει το κακό αλλά δεν μπορεί; Δεν είναι παντοδύναμος. -Μπορεί αλλά δε θέλει; Δεν είναι πανάγαθος. Θέλει και μπορεί; Τότε γιατί υπάρχει το κακό; Δεν θέλει, ούτε μπορεί; Τότε γιατί να τον αποκαλούμε Θεό;»  (Επίκουρος)

 «Ο Ιησούς… απαγόρευε στους ανθρώπους να παριστάνουν τους δασκάλους, απαγόρευε τις προσευχές στους ναούς και πρέσβευε την ατομική προσευχή, απαγόρευε τους ίδιους τους ναούς.» (Τολστόι, «Ανάσταση», σελ. 129. Στην ίδια σελίδα κατακρίνει τους χρυσοποίκιλτους σταυρούς, που φορούν οι ιερείς, ενώ συνάνθρωποί τους στερούνται τα στοιχειώδη).

 *Το τελετουργικό της θ. λειτουργίας θυμίζει  αρχαιοελληνικό δράμα  (Νίτσε, «Διόνυσος κατά Εσταυρωμένου»)

ΠΡΟΦΗΤΕΙΕΣ ΚΟΣΜΑ ΑΙΤΩΛΟΥ

Βρέθηκαν στον τοίχο αλβανικού σπιτιού από Έλληνα ανθυπολοχαγό στον  πόλεμο   του  1940. Ύποπτα  σημεία: 1)  Ο  Κοσμάς  Αιτωλός   δεν τις ανακοίνωσε  όσο  ζούσε.  2)  Ήταν  χρόνια στον  τοίχο  του  Αλβανού, που δεν τις είχε αντιληφθεί, ενώ ο  Έλληνας τις βρήκε  αμέσως. 3)  Ο  ανώνυμος ανθυπολοχαγός  είχε  εξομολόγο   τον  Καντιώτη, ο οποίος τις δημοσίευσε 4) Δεν εξετάστηκε η  ηλικία  του  χειρογράφου   και  το είδος  μελάνης.

Λόγια σοφά

«Οι θρησκείες είναι σαν πυγολαμπίδες. Έχουν ανάγκη το σκοτάδι για να λάμψουν» (Σοπενχάουερ).

«Αν δεν υπάρχει διάβολος και κατά συνέπεια τον δημιούργησε ο άνθρωπος, σίγουρα τον δημιούργησε κατ’ εικόνα και ομοίωσή του»(Ντοστογιέφσκι, Αδελφοί Καραμαζώφ)

«Ψυχή είναι η δραστηριότητα της φαιάς ουσίας του εγκεφάλου» (Μίλαν Κούντερα, Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι)

 «Το συλλογικό ασυνείδητο είναι ο κόσμος των θεών και των πνευμάτων»  (Καρλ Γιουγκ, Θιβετιανή Βίβλος Νεκρών, εισαγωγή)

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ο ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ

Ο ΔΙΟΔΩΡΟΣ  ο ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ συνέγραψε το έργο «Ιστορική Βιβλιοθήκη», όπου διηγούνταν την ιστορία από καταβολής κόσμου μέχρι την εποχή του (59 π.Χ). Από τους 40 τόμους του έργου σώθηκαν 15.  Στον Α΄ τόμο υποστηρίζει ότι ο κόσμος είναι αγέννητος και άφθαρτος και η Γη σφαιρική. Η ζωή γεννήθηκε στο υγρό στοιχείο.  Ο φόβος των θηρίων και η ανάγκη αλληλοβοήθειας δημιούργησαν τις πρώτες κοινωνίες, όπου αναπτύχθηκε η γλώσσα. Ο αρχαιότερος λαός, οι Αιγύπτιοι, πίστευαν ότι οι άνθρωποι γεννήθηκαν από τη λάσπη του Νείλου. Δική τους εφεύρεση είναι η  θρησκεία και πρώτοι λάτρεψαν σαν θεούς τον Ήλιο, τη Σελήνη, τα στοιχεία του κόσμου, τους πρώτους βασιλιάδες τους και τους ευεργέτες της ανθρωπότητας. Ο Όσιρης ήταν 1^ος  βασιλιάς τους  και δίδαξε τη γεωργία και αμπελουργία. Οι Ιουδαίοι κατάγονται από τους Αιγυπτίους  κι από αυτούς πήραν την περιτομή. Οι Έλληνες πήραν από τους Αιγυπτίους τα Ελευσίνια μυστήρια. Πρώτος αιγύπτιος νομοθέτης ο Μνεύης, ισχυρίστηκε ότι του έδωσε ο Ερμής  τους νόμους. Το ίδιο ψέμα είπαν: ο Μίνωας της Κρήτης (ότι ο Δίας του παρέδωσε τους νόμους), ο Λυκούργος της Σπάρτης (Απόλλων), ο Ζαθραύστης της Αρριανής (Καλό Πνεύμα), ο Ζάμολξις στους Γέτες (θεά Εστία) ο Μωυσής στους Ιουδαίους (ο θεός Ιαώ). Η τιμωρία των ασεβών στον Άδη με τις χάλκινες αμπάρες  και οι ανθισμένοι λειμώνες των ευσεβών είναι επινοήσεις του Ορφέα κατ’ απομίμηση αιγυπτιακών ταφικών εθίμων (Α΄, 96).  Οι Ασσύριοι τιμούν το περιστέρι σαν θεά, ταυτίζοντάς το με τη Σεμίραμι, γυναίκα και διάδοχο του βασιλιά Νίνου. Οι Χαλδαίοι  της Βαβυλώνας (αιγύπτιοι άποικοι) μαθαίνουν στους γιους τους αστρολογία,  μαντική και εξήγηση ονείρων. Συμφωνούν με τους  Έλληνες ότι η σελήνη δεν έχει δικό της φως και παθαίνει εκλείψεις, όταν την σκιάζει η γη. Το μεγάλο ζιγκουράτ στη Βαβυλώνα, αποτέλεσε βάση του μύθου της Βαβέλ. Ο Διόδωρος μας δίνει την πληροφορία ότι μερικοί από τους Αιθίοπες ήταν άθεοι (Γ,9), γεγονός σπάνιο για τον αρχαίο κόσμο, και μάλιστα, όταν ο Όμηρος υποστηρίζει ότι οι Αιθίοπες ήταν οι ευσεβέστεροι των ανθρώπων.

Μωσαϊκός Νόμος

 Οι πιστοί της Βίβλου θεωρούν τον Μωυσή ως τον  αρχαιότερο νομοθέτη, που είχε απευθείας σύνδεση με το θεό, ο οποίος του υπαγόρευσε τον ιουδαϊκό Νόμο. Πρόκειται για ιστορικό λάθος, αφού προηγήθηκαν του Μωυσή άλλοι σοφοί νομοθέτες, όπως ο Χαμουραμπί (18^ος αι. π.Χ.), βασιλιάς της Βαβυλώνας, του οποίου ο νομοθετικός Κώδικας θεωρείται ο 1^ος στην Ιστορία. Ο Κώδικας του Χαμουραμπί, αντίθετα με τις ανύπαρκτες πλάκες των εντολών του Μωυσή,  βρέθηκε γραμμένος στην ακκαδική γλώσσα, σε στήλη από μαύρο βασάλτη, το 1901 στα Σούσα (Ιράν) και βρίσκεται στο Μουσείο του Λούβρου (Παρίσι). Βασική αρχή του ήταν η ανταπόδοση και οι τιμωρίες των παραβατών σκληρές. Αυτό το πρότυπο αντέγραψε το ιουδαϊκό ιερατείο και παρουσίασε την αντιγραφή ως Μωσαϊκό Νόμο.  Η ιδέα της υπαγόρευσης του Νόμου από το θεό αντιγράφηκε κι αυτή, εφ’ όσον ο Χαμουραμπί εικονίζεται στην κορυφή της στήλης να παίρνει εντολές από το θεό-Ήλιο (Σαμάς). Αρχαιότερος¹ ο βασιλιάς της Κρήτης Μίνωας,  γιος του Δία και της Ευρώπης,  σύμφωνα με τον Όμηρο έπαιρνε τους δίκαιους και ανθρωπιστικούς νόμους του² από το Δία κάθε 9 χρόνια στο Δικταίον Άντρον (σπηλιά της Δίκτης). Οι εντολές του Μωυσή δε δημιούργησαν αξιόλογο πολιτισμό ούτε καλύτερους ανθρώπους. Πριν απαγορεύσει ο Μωυσής  το φόνο, τη μοιχεία και την ασέβεια στους γονείς, υπήρχαν αντίστοιχοι νόμοι άλλων νομοθετών. Ο Μωυσής άλλωστε, πρώτος παρέβη τις εντολές του: Βλασφημία: έσπασε τις πλάκες που έγραψε το χέρι του θεού (Εξ. ΛΔ΄ 1,3). Φόνος: Σκότωνε κατά χιλιάδες όσους διαφωνούσαν μαζί του με πρόσχημα ότι ο θεός το απαιτούσε (στο βιβλίο Αριθμοί, ΙΖ΄,6 οι Ισραηλίτες τον κατηγορούν ως φονιά του λαού). Κλοπή πολύτιμων πραγμάτων από τους Αιγυπτίους (Έξοδος, ΙΑ΄,1-2 και ΙΒ΄35-36). Αχαριστία προς γονείς: Πλήρωσε  με πληγές και θάνατο την καλοσύνη της θετής μάνας του -κόρης του φαραώ, που τον έσωσε από πνιγμό και τον ανάθρεψε σαν πρίγκηπα

 …..

¹Ο Μινωικός πολιτισμός αναπτύχθηκε στην Κρήτη από το 3000 π.Χ.

²Για τη δικαιοσύνη του ο Μίνωας μετά θάνατο ορίστηκε δικαστής στον Άδη μαζί με τον αδελφό του Ραδάμανθυ και τον 1^ο  βασιλιά της Αίγινας Αιακό, που θεωρούνταν ο πιο ευσεβής και δίκαιος άνθρωπος στον κόσμο.

Σύνδρομο της Ιερουσαλήμ

Σύνδρομο της Ιερουσαλήμ (μεσσιανικό σύνδρομο)= Έμμονη ιδέα, ψύχωση, που δημιουργεί η επίσκεψη σε ιερούς τόπους. Όμοιο είναι το σύνδρομο της Φλωρεντίας, που προκαλεί παραλήρημα και παραισθήσεις μπροστά σε μνημεία τέχνης και καταγράφηκε από το Γάλλο συγγραφέα Στεντάλ κατά την επίσκεψή του στη Φλωρεντία, το 1817 σε επισκέπτες της Γκαλλερία ντέλι Ούφιτσι. Το σύνδρομο της Ιερουσαλήμ, από το οποίο είχαν κυριευθεί και οι σταυροφόροι, δημιουργεί στον άνθρωπο που προσβάλλεται από αυτή την παράκρουση την αυταπάτη ότι έχει θεία αποστολή.  Αυστραλός τουρίστας το 1969 έβαλε πυρκαϊά στο τέμενος Αλ-ακσά, νομίζοντας ότι ο θεός τον διέταξε να το κάνει. Άλλος είδε να ανοίγουν οι πέτρες του Δυτικού Τείχους και να εμφανίζεται ο Μεσσίας. Κάθε χρόνο μεταφέρονται 30-40 τουρίστες στο ψυχιατρικό κέντρο «Γκιβάτ Σαούλ» με το σύνδρομο αυτό, που προσβάλλει αδιακρίτως  εβραίους, χριστιανούς και μουσουλμάνους. Συμπτώματα που εμφανίζουν είναι νευρικότητα, μανία καθαριότητας, τάση απομόνωσης, ντύσιμο με άσπρο σεντόνι, κραυγές, ψαλμοί, κήρυγμα,… ιδεοληψία ότι  είναι πρόσωπα της Βίβλου και ότι στην Ιερουσαλήμ θα γίνει η Δευτέρα Παρουσία. Η θρησκευτική κατάσταση του σύγχρονου κόσμου οφείλεται στην έλλειψη ενός τρελοκομείου στην Ιερουσαλήμ την εποχή του Χριστού (Τόμας Πέιν, 1737-1809). 

Παγκόσμιες καταστροφές:

Προτού κάνει ο άνθρωπος την εμφάνισή του στη Γη, έγιναν μεγάλες φυσικές καταστροφές. Ανάμεσά τους μεσολάβησαν χρονολογικά διαστήματα εκατομμυρίων ετών. Η Φύση, θαρρείς και είναι λογική ύπαρξη, πειραματίζεται δημιουργώντας μια απίστευτη ποικιλία μορφών ζωής και καταστρέφοντας τα είδη που  η ίδια δημιούργησε.

Πριν από 440 εκατομμύρια χρόνια αφανίστηκε το 85% των ειδών (τέλος Ορδοβισίου).

Πριν από 374 εκ. χρόνια, το  80%  (τέλοςΔεβονίου).

Πριν 251 εκ.χρ., το 96% (τέλος Περμίου).

Πριν 201 εκ.χρ., το 80% (τέλος Ιουρασίου).

Πριν 65 εκ.χρ., το 75% (Τριτογενές, τέλος δεινοσαύρων –ερπετών- κυριαρχία θηλαστικών και ανθρώπου). 

Ο πρόγονος του ανθρώπου (ραμαπίθηκος) εμφανίστηκε πριν 9 εκ. χρόνια  και εξελίχθηκε στο είδος του αυστραλοπίθηκου Λούσυ, πριν από 3,7 εκ. χρόνια.  

Η ζωή είναι δύσκολη

Η ζωή είναι δύσκολη, μα όλοι πασχίζουν να την κάνουν ακόμη πιο δύσκολη. Ανάγκες πραγματικές ή πλαστές, αρρώστιες, αδυναμίες και προβλήματα μας ταλανίζουν καθημερινά. Ακόμα και ο έρωτας μοιάζει με ίωση: ο ασθενής παρουσιάζει ανορεξία, διαταραχές ύπνου, στερητικό σύνδρομο...  Όταν ικανοποιηθεί η αναπαραγωγική διαδικασία το συναίσθημα υποχωρεί και η λογική αποκαλύπτει  προβληματικές καταστάσεις  που συχνά λύνονται με το χωρισμό. Ζούμε προσαρμόζοντας τα θέλω μας στα πρέπει της κοινωνίας, για να είμαστε αρεστοί στους άλλους, γιατί δεν μπορούμε ν’ αποκοπούμε από το ανθρώπινο κοπάδι. Ένα κοπάδι που καθοδηγείται από άφρονες ποιμένες, ικανούς να αρμέγουν  και να σφάζουν για το δικό τους συμφέρον. 

Παράδοξα πράγματα

Παράδοξα πράγματα συμβαίνουν στον κόσμο μας. Οι επιστήμονες υποψιάζονται ότι ζούμε σ’ ένα σύμπαν που πιθανόν να έχει 11 διαστάσεις, από τις οποίες γνωρίζουμε μόνο 4, συμπεριλαμβάνοντας και το χρόνο. Είναι αδύνατον να συλλάβουμε τι υπάρχει στις άλλες διαστάσεις. Έτσι η φαντασία των συγγραφέων οργιάζει και τοποθετεί εκεί φανταστικά όντα, που η επίδρασή τους γίνεται σε μας αισθητή σαν σκοτεινή ύλη και ενέργεια. Οι θρησκείες καμώνονται ότι αντλούν το περιεχόμενό τους από την κρυφή πηγή της αλήθειας και της γνώσης. Όμως το δέντρο της γνώσης φρουρεί φαρμακερό φίδι κι ο καρπός του είναι απαγορευμένος. Εκείνοι που θα τολμήσουν να παραβιάσουν την απαγόρευση, θα έχουν την τύχη του Προμηθέα και του Εωσφόρου. Φανταστικές μορφές θεών και δαιμόνων στοιχειώνουν τον κόσμο μας και οι άνθρωποι μοιάζουν εγκλωβισμένοι σ’ αυτόν, όπως τα πειραματόζωα σε κάποιο ερευνητικό εργαστήριο. Πώς βρεθήκαμε σ’ αυτή τη φυλακή; Τι πρόγραμμα εκτελούμε ζώντας τις ταπεινές  ζωές μας φορτωμένοι φόβους, απορίες, ενοχές; …

Νους και ύλη

 Ο νους κατασκευάζει την ύλη ή μήπως η ύλη κατασκευάζεται από τον νου; Σκέψεις που εμφανίζονται στον εγκέφαλο σαν εικόνες σε οθόνη, μπορούν να υλοποιηθούν και να γίνουν μέρος της πραγματικότητας. Αλλά χωρίς τον υλικό εγκέφαλο δεν μπορούν να γεννηθούν σκέψεις ούτε να υπάρξουν αυτόνομα. Ο νους αλληλεπιδρά με την ύλη και πλάθει δομές υλικές και πνευματικές, στοιχεία πολιτισμού που χαρακτηρίζουν τις ανθρώπινες κοινωνίες. Από αυτήν την αλληλεπίδραση προκύπτουν θρησκείες, ιδεολογίες, θεσμοί...  που σαν ζωντανοί οργανισμοί συγκρούονται για την  επικράτηση του ισχυρότερου. Πως άραγε δημιουργήθηκε και λειτουργεί αυτό το οδυνηρό και αιματοβαμμένο πρόγραμμα  του κόσμου, που μοιάζει με  πείραμα προσομοίωσης σε υπολογιστή;  Ο ανθρώπινος εγκέφαλος για να βρει απαντήσεις δημιούργησε την έννοια θεός. Ο Θεός είναι συνθετική προσωπικότητα του λαού – από την αρχή ως το τέλος της Ιστορίας του. Ποτέ ως τώρα δε συνέβη οι λαοί να έχουν έναν κοινό Θεό. Πάντοτε ο κάθε λαός είχε τον ιδιαίτερο Θεό του.

Εγκλήματα του αυτοκράτορα που νομιμοποίησε το χριστιανισμό

 Η Εκκλησία αγιοποίησε τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο, τον ονόμασε 13^ο απόστολο, τον εξιδανίκευσε και τον περιέβαλλε με τιμές και κολακείες παρά τα πολυάριθμα εγκλήματα του, από τα οποία πιο γνωστά είναι ο φόνος του πεθερού του, Μαξιμιανού, πατέρα της 2^ης γυναίκας του Φαύστας, την οποία ζεμάτισε μέχρι θανάτου, ενώ βρισκόταν μέσα στο λουτρό της. Σκότωσε επίσης τον κουνιάδο του Μαξέντιο και το γιο του Μαξέντιου Ρέμο, μικρό παιδί. Τον καίσαρα Βασσιανό, άνδρα της αδελφής του Αναστασίας. Το σύμβουλό του Σώπατρο. Τον άνδρα της αδελφής του Κωνσταντίνας, Λικίνιο,  και το 14χρονο γιο τους Λικινιανό. Τον  καίσαρα και ναύαρχο Κρίσπο, γιο  από την 1^η  γυναίκα του, Μινερβίνα… Την αγιοποίηση δεν εμπόδισε το γεγονός ότι ήταν φίλος των αρειανών και ως το θάνατό του αρχιερέας του θεού Ήλιου ούτε ότι βαπτίστηκε χριστιανός ενώ πέθαινε, από το φίλο του αρειανό επίσκοπο Νικομηδείας Ευσέβιο, στις  22 Μαΐου 337. 

Τι εννοούσε ο Ησαΐας;

Όταν οι χριστιανοί έπλασαν το παραμύθι της γέννησης του Χριστού, έψαξαν και βρήκαν φράσεις προφητών της Βίβλου για να το κατοχυρώσουν. Πριν ακόμη απορριφθούν τα απόκρυφα ευαγγέλια, η ιστορία με το βόδι και το γαϊδούρι που ζέσταιναν το βρέφος με τα χνώτα τους πέρασε στη θρησκευτική παράδοση κι έγινε δημοφιλής. Βρέθηκε λοιπόν και η σχετική προφητεία στον Ησαΐα: «έγνω βους τον κτησάμενον και όνος την φάτνην του κυρίου αυτού, Ισραήλ δε με ουκ έγνω» (Ησαΐα Α΄3), παρόλο που δεν είναι καν προφητεία, αλλά μια παλιά εβραϊκή παροιμία που λέει απλά ότι τα ζώα αναγνωρίζουν τα αφεντικά τους σε αντίθεση με τους Ισραηλίτες, που δεν αναγνωρίζουν για αφέντη τους το Γιαχβέ και τον κάνουν να αγανακτεί. Μετά από 2-3 αιώνες αφάνειας ήρθε και η στιγμή να προβληθεί η μητέρα του Χριστού. Το δόγμα της αειπαρθενίας ήταν αναγκαίο για να επισκιάσει τις αρχαίες παρθένες θεές. Πάλι ο Ησαΐας έδωσε τη λύση, που με την  κατάλληλη μετάφραση και ερμηνεία προσαρμόστηκε στο χριστιανικό δόγμα: «ιδού η παρθένος¹ εν γαστρί έξει και τέξεται υιόν και καλέσεις το όνομα αυτού Εμμανουήλ²… Μέχρι να μάθει το παιδί να διακρίνει το καλό από το κακό, οι εχθροί θα διαλυθούν» (Ζ΄14). Αυτά τα λόγια είχε πει ο Ησαΐας στο βασιλιά Άχαζ, όταν απείλησαν την Ιερουσαλήμ οι βασιλείς του Αράμ και του Ισραήλ, προλέγοντάς του ότι όταν γεννηθεί αυτό το αγόρι³, πριν ακόμη μάθει να μιλά, η συμμαχία των δύο εχθρών θα διαλυθεί. Καμιά σχέση με Χριστό,  Παναγία και ο,τιδήποτε σχετικό.

…..

 ¹ αλμάχ=νέα  (όχι μπετουλάχ =παρθένα) 

²Εμμανουήλ= ο θεός μαζί μας, ενώ Ιησούς =ο θεός σώζει.

 ³Ο Ησαΐας  συνευρέθη με την προφήτισσα που γέννησε αγόρι …

Εκκλησία-Παιδεία

ΚΟΡΑΗΣ, Άτακτα Προλεγόμενα Γ΄ τόμου       "...εγεννήθησαν πολλές ιεροπραξίες… επλάσθησαν πολλά λείψανα μαρτύρων και θαύματα ετολμήθησαν άγνωστα… και το χειρότερο, αμελήθη παντάπασιν η παιδεία του λαού. Εις ανθρώπους, οι οποίοι έκαμαν πορισμόν την ευσέβειαν (βιοποριστικό επάγγελμα) και την εκκλησία μετέβαλαν εις μεταπράτου εργαστήριον, δεν εσύμφερε πλέον λαός φωτισμένος... Ιδιοποιήθησαν λοιπόν την εξουσία δια να τρέφονται απ’ τους ιδρώτες του λαού, χωρίς να σέβονται πλέον ούτε κτήματα, ούτε τιμή, μήτ’ αυτήν των υπηκόων την ζωή… Τόση καταδυνάστευση, φυσικά, έπρεπε να κινεί σε γογγυσμούς και κάποτε να διεγείρει και τον καταθλιβόμενο λαό σε εξεγέρσεις. Ευρέθη και εις τούτο θεραπεία η καθ’ υποκρισίαν ευλάβεια εις τα θεία και ακολούθως η προς τους υπηρέτες των θείων καταφυγή. Και πολλούς των ιερωμένων, βλέπουμε να φορολογούν τον λαό, με την πρόφαση της εξάλειψης πάσας αδικίας, με τις προς τον θεόν πρεσβείες τους. Ανήγειραν λοιπόν, από του αναστενάζοντος λαού τους ιδρώτες μεγαλοπρεπέστατους ναούς... Κατεστόλισαν τους ιερουργούντας τα μυστήρια με χρυσοΰφαντα και ποικιλτά ενδύματα,πολυτελέστερα της στολής του Ααρών, μ’ όλον ότι η θρησκεία  έπαυσε να είναι πλέον κατά την τάξιν Ααρών. Τους κατεπλούτισαν με σατραπικά εισοδήματα και τους εκραταίωσαν υπέρ τους σατράπας, συγχώρησαν δε εις αυτούς, τέτοια μερίδα εξουσίας, που με τον καιρόν έμελλε τόσο ν’ αυξηθεί, ώστε να κατασταθεί φοβερά και εις αυτούς ακόμα τους βασιλείς. Δεν ηρκέσθησαν δε εις τούτο, αλλ’ έκτισαν και φρούρια, ονομάσαντες αυτά Μοναστήρια και τα επροίκισαν από τα κοινά των πολιτών κτήματα, δια να κατοικούν σ’ αυτά όχι στρατιώτες φύλακες της κοινής ελευθερίας ή εργάτες αναγκαίοι εις την προκοπήν της βιομηχανίας, αλλ’ άνθρωποι αργοί, επαγγελόμενοι άρνησιν του κόσμου, οι οποίοι άλλην αμοιβή δεν έμελλε να δώσουν στον εργαζόμενο γι’ αυτούς ταλαίπωρο λαό, παρά να κολακεύουν τους τυράννους του και να συμμερίζονται την βία και τον δόλο των τυράννων κατά του λαού και να κυβερνούν και αυτοί… αναγκαστικώς και  αισχροκερδώς, ως κοσμικοί τύραννοι…»

Εκκλησία-Παιδεία

Ο Ευγένιος Βούλγαρης απειλήθηκε να ξυλοκοπηθεί από τον Πατριάρχη Κύριλλο, που του απαγόρευσε να διδάσκει στην Αθωνιάδα (1753) και κατηγορήθηκε από το Δωρόθεο Μυτιληναίο ότι διδάσκει περιττά και άχρηστα μαθήματα, αριθμητική και γεωμετρία. Ο αρχιμ. Στέφ.  Δούγκας σπούδασε στη Γερμανία και ήθελε να ανοίξει πανεπιστήμιο στα Αμπελάκια με δικά του  όργανα χημείας, φυσικής και αστρονομίας. Πολεμήθηκε από εμπαθείς θεολόγους ότι συμβιβάζει “φυσικήν και αλγεβραριθμητικήν τή θεοπνεύστω Γραφή“. Υποχρεώθηκε το 1817 να αποκηρύξει το έργο του «Εξέτασις της Φύσεως» (για το φως, την κίνηση, τη βαρύτητα, τα ρευστά, τον ηλεκτρισμό, τα χρώματα, το γαλβανισμό, τη χημεία κλπ)  ως «εναντία ταις Ιεραίς Γραφαίς» (Γ. Καρά «Στ. Δούγκας»).   Ακόμα και η ίδρυση Πανεπιστημίου στο νεοσύστατο Ελληνικό κράτος αντιμετωπίστηκε με απαξίωση και έγινε επίπληξη στον ιεροκήρυκα που παραυρέθηκε  στην τελετή έναρξης («Αθηνά», 14/11/1839), γιατί η ιεραρχία υποστήριζε ότι «οι χριστιανοί ιδίως οι ιερείς δεν πρέπει να σπουδάζουν, αλλά να αφοσιωθούν στην επιφοίτηση του αγίου Πνεύματος» (Κων/νος εξ Οικονόμων). 

Σχέση Εκκλησίας - Παιδείας

Οι φιλόσοφοι του Διαφωτισμού, ιδίως ο Βολταίρος, ήταν το κόκκινο πανί για τους ορθόδοξους ιεράρχες. Τους χαρακτήριζαν «λιμπερτίνους» και «ιλουμινάτους χοίρους».  Ο δάσκαλος της Πατριαρχικής Σχολής Μακάριος Καβαδίας έγραψε λίβελλο κατά του Βολταίρου και των οπαδών του (1802) όπου χωρίς να τον γνωρίζει, τον βρίζει  δύσμορφο, γόνο ανάξιων γονέων, λαίμαργο και έκφυλο. Ο  Σχολάρχης Σέργιος Μακραίος  “παράφρονα, αμαθή, χυδαιότατο, ασύνετο, φλύαρο, ψευδώνυμο φιλόσοφο, αηδέστατο κωμωδό, βδελυρό αδολέσχη κλπ». Το πατριαρχείο τον ονόμαζε ρωμαιοκαθολικό, ενώ ήταν εχθρός του παπισμού (Δημαράς «La fortune de Voltaire»-1969). Κάποιος θρασύδειλος Μ. Περδικάρης βρίζει το Ρήγα «βδελυρόν και αχρείον κάθαρμα», που θέλει να επαναφέρει τους νόμους του Λυκούργου «επειδή εφλυάρησαν…ένας Βολταίρος φαυλόβιος και ένας Μιραβός (=Μιραμπώ) αφρονέστατος» («Ρήγας ή κατά ψευδοελλήνων», 1811).  Οι νέοι που γύριζαν από σπουδές στην Ευρώπη έπρεπε «να κηρύξωσιν από του άμβωνος ότι επαλινόστησαν …πειθήνια τέκνα της Ορθοδόξου Εκκλησίας» (Διον. Θερειανός «Αδ. Κοραής» 1889). Ο αγιορείτης Κύριλλος Λαυρειώτης, αποκαλεί το Ρήγα “διεφθαρμένον την φρένα” και χαίρεται που έγινε τροφή “τοις εν τω ποταμώ Ίστρω ιχθύσι…μετά των αυτού συνωμοτών και ύλη της αιωνίου κολάσεως”.

σχέση Εκκλησίας - Παιδείας

Η σχέση Εκκλησίας - Παιδείας ήταν πάντα εχθρική, γιατί όσοι μελετούν «ελληνικά βιβλία» αηδιάζουν τα εκκλησιαστικά («Χριστιανική Απολογία», 1798). Αμαθείς και άθλιοι ιεράρχες καταδίωξαν με πάθος τους δασκάλους που θέλησαν να διδάξουν Φυσική, Μαθηματικά, Γεωμετρία και Φιλοσοφία, από το 1466 που φιλόδοξοι καλόγεροι αγόραζαν τις επισκοπές από το Σουλτάνο και φορολογούσαν το ποίμνιο για να ξεχρεώσουν (Μ. Μαλαξού «Πατριαρχική Ιστορία») και όποιος έδινε περισσότερα γινόταν επίσκοπος κι ας ήταν αγράμματος. Η «Ελληνική Νομαρχία» καταγγέλλει ως αιτία της σκλαβιάς «το αμαθές ιερατείον». Για την αγραμματοσύνη τους ρεζιλεύτηκαν ο Πατρ. Γάνου Γαβριήλ (1657), Ο Πατρ. Κλήμης (1667), ο Κεφαλονιάς Παχώμιος Αναλυτής (1600), ο Πατρ. Κωνστάντιος Β΄ ο «άσοφος» (1834). Ο Πατρ. Σαμουήλ «τους διδάσκοντας  φιλοσοφίαν απεστρέφετο και τα σχολεία αυτών κατεδίωκε» (Μ. Γεδεών)... Ο Μαυροκορδάτος σε επιστολή προς τους αρχιερείς της Πόλης τους κατηγορεί για αμάθεια και καταχρήσεις. Ο αβάς Φουρμόν, το 1730 αγανακτούσε με τους μοναχούς του Μ. Σπηλαίου και της Ιθώμης που έκαιγαν και κατέστρεφαν βιβλία. Ο Αθηνών Μελέτιος σημειώνει στην Εκκλησιαστική του Ιστορία (1784, Βιέννη) ότι οι περισσότεροι κληρικοί έχουν μόνο το ψαλτήρι και το «Ωρολόγιο» «προφασιζόμενοι ότι αι βιοτικαί φροντίδες δεν τους αφίνουσι να κάμουν ανάγνωσιν», ενώ «σκορπίζουσι τα πλούτη τους εις πράγματα φθαρτά».

Η σχέση της Εκκλησίας με την κοσμική Παιδεία

Το 1898 στην Πάτμο ο Πρώσος P. Lindau, διαπίστωνε  τη  «φοβερή αμάθεια των μοναχών»¹ . Άγγλος πρεσβευτής στην Πόλη, ο Thomas Roe διαμαρτυρόταν ότι αρχαία βιβλία, που «ο πατριάρχης ….δεν έχει ιδέα για την αξία τους»  «σαπίζουν ανάμεσα στους αμαθείς». Ο Γάλλος γιατρός και βοτανολόγος Belon καταγγέλλει ότι αρχιερείς και πατριάρχες είναι εχθροί της φιλοσοφίας και αφορίζουν κάθε κληρικό που μελετά βιβλία μη θεολογικά. Οι χριστιανοί που μελετούν ποίηση και φιλοσοφία είναι αδύνατο να λάβουν συγχώρηση χωρίς πληρωμή χρημάτων ή ραβδισμούς. Η παιδεία του λαού παραμελήθηκε και σοφοί δάσκαλοι καταδιώχτηκαν.² Ο Μωάμεθ έκανε πατριάρχη τον Γεώργιο Σχολάριο, γιατί με τα κηρύγματά του καλλιεργούσε τον φιλοτουρκισμό. Μαζί με το Νοταρά και άλλους ανθενωτικούς ήταν εχθρός του Κων/νου Παλαιολόγου και άνοιξαν τις πόρτες του Κάστρου για να μπουν οι Τούρκοι, ενώ ο πιστός στον Παλαιολόγο στρατός πολεμούσε ακόμη. Κατά το ισλαμικό δίκαιο οι πόλεις που συνθηκολογούσαν δεν καταστρέφονταν και η κοινωνική τάξη δεν ανατρεπόταν. Γι αυτό ο Μωάμεθ έκανε τον Σχολάριο πατριάρχη με πολλά προνόμια. Έτσι ο ανώτερος κλήρος έγινε "ξένος προς το πενθούν και πάσχον έθνος" και επιδόθηκε σε αγοραπωλησία των εκκλησιαστικών αξιωμάτων και καταλήστευση των σκλάβων. Γι αυτό "ο κλήρος ετάχθη κατά το πλείστον  ....υπέρ της τουρκικής κυριαρχίας."³

……

¹ Ενεπεκίδη Π.Κ. Αρχιπέλαγος, 1997-Εστία.

² Περιοδ. Ναυπλίου «Αθηνά», 1831

³Π. Πιπινέλη,"Πολιτική Ιστορία της Ελλην. Επαναστάσεως".

Θρησκεία και Δουλεία

 Η σκλαβιά είναι πρόξενος δυστυχίας, εξευτελισμού και πόνου. Τα ιερατεία σύμφωνα με τον Νίτσε, επωφελούνται από τη δυστυχία των ανθρώπων και για να τους έχουν υποχείριους εφηύραν την αμαρτία, την ενοχή, την τιμωρία, τη θεία χάρη,  την άφεση και όλα τα σχετικά. Απαγορεύουν στον πιστό να περιεργάζεται τα πάντα μέσα του και γύρω του  με εξυπνάδα και προσοχή για να μάθει. Θεωρούν την αμφιβολία αμάρτημα. Θέλουν να υποφέρει ο άνθρωπος, ώστε να έχει την ανάγκη του ιερέα. Η στάση της Εκκλησίας κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας στην Ελλάδα επαληθεύει αυτή την κριτική. Ο Κοσμάς ο Αιτωλός κήρυττε ότι «ο Θεός…. έφερε τον Τούρκον …..δια ιδικόν μας καλόν…. Δια ιδικόν μας συμφέρον, διότι τα άλλα έθνη θα μας έβλαπτον εις την πίστιν …. Και δια να μη κολασθώμεν, το έδωσε του Τούρκου, και τον έχει ο Θεός τον Τούρκον ωσάν σκύλον να μας φυλάει». Η «Πατρική Διδασκαλία» του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων υποστηρίζει ότι «Η βασιλεία των Οθωμανών είναι πρόξενος σωτηρίας». Ο εθνομάρτυρας Ρήγας Φεραίος κατηγορήθηκε από τον Ιωαννίνων Ιερόθεο, διώκτη των Σουλιωτών, ότι με τους συνεργάτες του σκόπευε να κάνει «επανάστασιν κατά του κραταιοτάτου σουλτάνου, αλλ’ ο μεγαλοδύναμος θεός τους επαίδευσε κατά τας πράξεις των με τον θάνατον όπου τους έπρεπε»¹. Και ο Νικόδημος ο Αγιορείτης συμβούλευε τους χριστιανούς να υποφέρουν μαρτύρια, αν θέλουν να σώσουν την ψυχή τους και να μην ασχολούνται με την επιστημονική μόρφωση².

….

www.pare-dose.net, Μητροπολίτης Ιωαννίνων Ιερόθεος…

roides.wordpress.com, Κολλυβάδες, οι αγιορείτες πολέμιοι του Διαφωτισμού.