από τον
«Κρατύλο» του Πλάτωνα:
Άνθρωπος: αναθρεί ά όπωπε (συλλογίζεται
όσα είδε)
Ψυχή: από το αναψυχή, ή επειδή
οχεί (μεταφέρει το σώμα) ή το φύσιν έχει (συγκρατεί τη φύση)
Ουρανός: από το ορώ άνω
Ανήρ και ανδρεία: από το άνω ροή
Εστία: από το εσσία= ουσία των πάντων ή από το ώσις (ώθηση) γίνεται ωσσία και μετά εστία, γιατί είναι αιτία κίνησης
των όντων.
Ποσειδών:από το ποσίδεσμος γιατί η θάλασσα είναι δεσμός των ποδιών
του ή –αλλάζοντας το σ με λλ: ο πολλά ειδών, επειδή
γνωρίζει πολλά ή ο σείων, με προσθήκη του π και του δ,
επειδή προκαλεί σεισμούς.
Ήλιος: άλιος στα δωρικά,
επειδή αλίζει (συγκεντρώνει τους ανθρώπους)
ή ειλεί (περιφέρεται γύρω από τη γη) ή αιολεί (δίνει χρώμα σε ότι γεννά η γη).
Μην (μήνας) από το μείς, κι αυτό από μειούσθαι,
που δηλώνει μείωση.
Φρόνησις: φοράς και ρου νόησις ή φοράς όνησις.
Γνώμη: γονής
(γέννησης) νώμησις (σκέψη)
Νόησις: του νέου έσις (επιθυμία)
Επιστήμη: επεϊστήμη,
επειδή
η ψυχή έπεται ακολουθώντας τα πράγματα
Αγαθόν: αγαστόν
του θοού, επειδή
τα όντα πορεύονται άλλα γρήγορα (θοά) και άλλα αργά
Δίκαιον: δια-ιόν (αυτό που
διέρχεται και διευθύνει το παν). Το κ
προστέθηκε για ευφωνία.
Τέχνη: έξις
του νου
Κακία: κακώς
ιόν
Δειλία: δεσμός
λίαν (της
ψυχής)
Αρετή: αειρήτη,
αεί ρέει (η
αγαθή ψυχή) και αιρετή (προτιμότερη)
Αισχρόν: αεισχορούν= αεί ίσχον
τον ρουν (εμποδίζει πάντα την ροήν)
Βλαβερόν: βουλαπτερούν=
βουλόμενον άπτειν τον ρουν
Ζυγόν:
δυογόν=δυοίν ένεκα της δέσεως εις αγωγήν
Ανία: το
εμποδίζον του ιέναι
Ηδονή: ηονή=
προς όνησιν τείνουσα πράξις
Χαρά: διάχυσις
της ροής της
ψυχής
Τερπνόν: έρπνουν,
έρπει ως πνοή στην
ψυχή
Ευφροσύνη: ευφεροσύνη,
ευ συμφέρεται η
ψυχή
Έρως: έσρος,
εισρέει στην
ψυχή έξωθεν
Δόξα: (επι)δίωξη της ψυχής
Αλήθεια: θεία
άλη (περιφορά του
όντος)
Ψεύδος: από
το εύδειν (ησυχάζειν)
Ιστορία: ίστησι
τον ρουν
Αμάθεια: πορεία
ομού με τον θεό κ.λπ.
Στις
παρετυμολογίες αυτές, που αντέγραψαν οι χριστιανοί συγγραφείς, ούτε ο ίδιος ο Πλάτων πρέπει να πίστευε, γιατί με το
στόμα του Σωκράτη παραδέχεται ότι τα ονόματα των πραγμάτων με τον καιρό αλλάζουν και καθείς
τα ερμηνεύει κατά το δοκούν. Στη δική του γλωσσολογική προσέγγιση οι αναλύσεις
των λέξεων που επιλέγει στηρίζουν τη φιλοσοφία του περί των ιδεών, που είναι τα
αρχέτυπα όλων των πραγμάτων και ως θεϊκές οντότητες υπάρχουν σ’ ένα ουράνιο τόπο,
αθάνατες και αμετάβλητες. Οι αρχαιόπληκτοι βρίσκουν βαθύτερες σημασίες και
συμβολισμούς στις λέξεις και στις αριθμητικές τους ποσότητες και πλάθουν γελοίες φανταστικές θεωρίες, για να στηρίξουν κάποια μεταφυσική
κοσμοθεωρία, που πόρρω απέχει από την
επιστημονική αλήθεια. Και ενώ ο Πλάτων δικαιολογείται, εφόσον στην εποχή του
δεν υπήρχε επιστήμη της Γλωσσολογίας ούτε σοβαρή δουλειά για την ετυμολογία των
λέξεων, οι σύγχρονοι παρετυμολόγοι δεν έχουν καμμιά δικαιολογία.
