Η ηθική του βαμπιρισμού

Ο Γερμανός υπαρξιστής φιλόσοφος Φρειδερίκος Νίτσε, παρ’ όλο που προερχόταν από οικογένεια λουθηρανού πάστορα και είχε σπουδάσει θεολογία, έγραψε δριμύ κατηγορητήριο κατά του χριστιανισμού («Ίδε ο άνθρωπος» κ.α.). Γράφει ότι ο χριστιανισμός στις έννοιες θεός, πνεύμα, ψυχή κ.ο.κ. έδωσε σκόπιμα παραπλανητική σημασία με σκοπό «να ρουφήξει το αίμα της ζωής και να την κάνει αναιμική». Αυτή είναι η ηθική του βαμπιρισμού. «Θεός» ονομάστηκε η αντίθεση της ζωής και ό,τι πιο δηλητηριώδες υπάρχει.  «Αλήθεια», η πιο επιζήμια και υπόγεια μορφή ψεύδους. «Υπερπέραν» και «αληθινός κόσμος», η απαξίωση του μοναδικού κόσμου που υπάρχει – για να μη μείνει κανένας σκοπός, καμιά λογική, κανένα καθήκον στη γήινη πραγματικότητα μας. Το «πνεύμα» και  η «αθάνατη ψυχή» εξυπηρετούν την πρόθεση να καταστεί το σώμα ταπεινωμένο, αρρωστημένα άγιο, ώστε όλα τα σοβαρά ζητήματα της ζωής ν’ αντιμετωπισθούν με ανατριχιαστική ελαφρότητα. Η «σωτηρία της ψυχής» είναι μία κυκλική παραφροσύνη, κινούμενη αενάως από τους σπασμούς της μετάνοιας στην υστερία της λύτρωσης …Η «αμαρτία» επινοήθηκε για να μετατρέψει τη δυσπιστία στα ένστικτα σε δεύτερη φύση. Η έννοια «καλός άνθρωπος» περιλαμβάνει τους αδύναμους, άρρωστους, αποτυχημένους, μαζόχες,  αγνοώντας το νόμο της επιλογής, τον υπερήφανο και  καλοφτιαγμένο άνθρωπο … που πλέον ονομάζεται  άνθρωπος του Κακού… Και όλα αυτά θεωρήθηκαν ηθική!

Κλονισμός της θρησκευτικής αυθεντίας

      Ο κλονισμός της θρησκευτικής αυθεντίας άρχισε στην Ευρώπη το 18^ο αι. με το κίνημα του Διαφωτισμού, που έδωσε βαρύτητα στην επιστημονική έρευνα και έστρεψε την προσοχή από το θεό στον άνθρωπο. Από το 16^ο αι. ο Πολωνός Νικόλαος Κοπέρνικος διέδιδε ανώνυμα, φοβούμενος την Ιερή Εξέταση, ότι ο ήλιος βρίσκεται στο κέντρο του ηλιακού συστήματος. Η εκκλησία δεχόταν το μοντέλο του Πτολεμαίου, Έλληνα της Αλεξάνδρειας (2^ος αι. μ.Χ.) με τη γη ακίνητη στο κέντρο, γιατί «είχε το πλεονέκτημα να αφήνει χώρο πέρα από την εξωτερική σφαίρα των άστρων για τον παράδεισο και την κόλαση» (Στίβεν Χόκινγκ, Χρονικό του Χρόνου). Δεν έλειψαν όμως και περιπτώσεις επιστημόνων που μελετούσαν με πάθος τη Βίβλο, όπως ο Ισαάκ Νεύτων (1642-1727), Άγγλος φυσικός. Ο Νεύτων φαντάστηκε το θεό σαν υπερφυσικό ωρολογοποιό, που κατασκεύασε ένα τεράστιο ρολόι, το σύμπαν, το κούρδισε στην αρχή του χρόνου, και  επεμβαίνει για να το συντηρεί. Η μελέτη της Βίβλου είχε για το Νεύτωνα σκοπό να του αποκαλύψει κρυφούς συμβολισμούς και μηνύματα. Έτσι λ.χ. συμπέρανε ότι η Δευτέρα Παρουσία  θα γίνει το 2060 μ.Χ. Πώς μπορεί κάποιος να συμβιβάσει την επιστημονική γνώση με την πίστη σε παράλογες ιδέες; Ο Γερμανός φιλόσοφος Εμμανουήλ Καντ (18^ος αι.) παραδέχτηκε ότι «Ήταν αναγκαίο να αρνηθώ τη γνώση, για να κάνω τόπο για την πίστη»   («Κριτική του Καθαρού Λόγου»).

διαχρονικό κακό

Δεν μπορεί να υπάρξει κόσμος χωρίς δίπολα (καλό-κακό, φως-σκοτάδι, θεός-διάβολος κλπ). Ο θρησκευόμενος το αγνοεί σκόπιμα και  αποδίδει το κακό στο διάβολο, που θα εξουδετερωθεί στο τέλος των αιώνων  από το θεό. Ως ένα χρονικό σημείο της ιστορίας το κακό προερχόταν από φυσικές καταστροφές και αλληλοσπαραγμούς των γήινων όντων… Άλλου είδους κακό άρχισε να συμβαίνει, όταν ο άνθρωπος ανακάλυψε την πυρηνική ενέργεια. Όταν τέλειωσε η εποχή των Παγετώνων, πριν από 11.000 έτη, άρχισε η  εποχή του Ολόκαινου.  Από το 1950  μια καινούρια εποχή ξεκίνησε κατά την οποία η ανθρώπινη δράση επηρεάζει τη Γη (δοκιμές πυρηνικών όπλων κλπ). Εξαιτίας αυτής της δράσης ρυπαίνεται το χώμα, τα νερά και ο αέρας  από τοξικές ουσίες ανθρώπινης κατασκευής σε βαθμό επικίνδυνο. Οικολογικές οργανώσεις διαμαρτύρονται μάταια. Το μόνο που ενδιαφέρει τους ισχυρούς είναι να εξουσιάζουν και να απομυζούν τον ιδρώτα των λαών πουλώντας όπλα και στρέφοντας τον ένα εναντίον του άλλου, για να τους εκμεταλλεύονται ανενόχλητοι. Στην άθλια αυτή κατάντια της ανθρωπότητας καμμιά θρησκεία δεν πρόσφερε λύση, κανένα θαύμα δεν συντελέστηκε. Τα θαύματα των θρησκειών είναι ταχυδακτυλουργίες, ψεύτικα αίματα και δάκρυα σε εικόνες και τίποτε το ουσιαστικό. Οι θεοί των θρησκειών διασκεδάζουν με το μαρτύριο των οπαδών τους και είναι κουφοί στις κραυγές απόγνωσης των λαών.

εγκέφαλος και ιδέες

   Η προσωπικότητά μας, η αυτοσυνειδησία και το αίσθημα  ιδιαιτερότητας που έχουμε προκύπτουν από νευρικά κυκλώματα στον εγκέφαλο. Ο εγκέφαλος έχει εξελιχθεί για να υπηρετεί την επιβίωσή μας και αλλάζει συμπεριφορά, όταν αποκτά νέες εμπειρίες (νευροπλαστικότητα). Αν  μας έδινε λάθος πληροφορίες, δεν θα επιβιώναμε επί εκατομμύρια χρόνια.  Οι ιδέες είναι ιοί του εγκεφάλου, που αγωνίζονται να διαδοθούν. Μια από αυτές είναι η ιδέα του θεού. Πρέπει να φανταστούμε ότι  αυτό το ον που ονομάζουμε θεό χωρίς εγκέφαλο δεν θα έχει σκέψεις ούτε συναισθήματα. Η δημιουργία ψυχολογικών καταστάσεων απαιτεί νευροβιολογική βάση, που αποκτάται με την εξέλιξη. Αν η ψυχή αποκαλύπτεται με τα φαινόμενα Ψ (τηλεπάθεια, προαίσθηση, προγνωστικά όνειρα, επικοινωνία με νεκρούς), είναι προϊόν νευρωνικής δραστηριότητας του εγκεφάλου  που δέχεται ερεθίσματα από ένα αόρατο πεδίο πληροφοριών. Οι εγκεφαλικές διαταραχές αλλοιώνουν τη λήψη αυτών των πληροφοριών. Ένα υπεύθυνο  άτομο γίνεται ανεύθυνο (παράνοια πρόσθιου βρεγματικού λοβού), αλλάζει αίσθηση χιούμορ (ευφορία λόγω εγκεφαλικού), η συνείδηση διχάζεται (ρήξη μεσολοβίου). Δημιουργείται ψευδαίσθηση ότι μέλος του σώματος είναι ξένο (σωματοπαραφρένεια) ή ότι ένας  φίλος έχει αντικατασταθεί από απατεώνα (σύνδρομο Capgras)… Στην οθόνη της ψυχής προβάλλεται η εγκεφαλική δραστηριότητα.

Εξέλιξη και σκοπός

   Στην εξέλιξη των ειδών υπάρχουν αιτίες αλλά δεν υπάρχει σκοπός. Πρώτες και κύριες αιτίες: η επιβίωση, η αναπαραγωγή και η βελτίωση του είδους. Πού θα καταλήξει αυτό κάποτε, αν όλα πάνε καλά και δεν αυτοκαταστραφούμε, είναι άγνωστο, γιατί εξαρτάται από τυχαία γεγονότα. Οι θρησκείες αρέσκονται να δίνουν στην ύπαρξη του ανθρώπου αιτία και σκοπό. Αιτία λένε πως είναι ο θεός και σκοπός η θέωση. Μπορούμε να εννοήσουμε ως θεό τη ζωοποιό δύναμη που υπάρχει μέσα στην υλική φύση και θέωση την επιστροφή στο τεράστιο χωνευτήρι απ’ όπου προκύπτουν συνεχώς νέες μορφές ζωής. Το γεγονός ότι δεν μπορούμε να ξεφύγουμε από αυτή τη «μοίρα» φανερώνει πως είμαστε έρμαια των φυσικών δυνάμεων που μας συμπαρασύρουν σ’ ένα αιώνιο κύκλο γέννησης και φθοράς. Έχουμε τόση  ελευθερία, όση μας επιτρέπει αυτός ο «θεός». Εκείνος άραγε πόσο είναι ελεύθερος;  Μήπως υπακούει σε κάποια νομοτέλεια, όπως πίστευαν οι αρχαίοι σοφοί όταν έλεγαν  «ανάγκα και θεοί πείθονται»; Μήπως ισχύει το ρητό πως η γνώση ελευθερώνει; Με το να κατανοήσεις ότι όντως δεν υπάρχει ελευθερία βούλησης και ν' αποκτήσεις σίγουρη γνώση γύρω από αυτό το θέμα, σε τι είδους ελευθερία μπορείς να ελπίζεις; Ασφαλώς στην απελευθέρωση από λάθος ιδέες που καταδυναστεύουν τη ζωή μας και επηρεάζουν τη σκέψη και τη συμπεριφορά μας.

Νους και θρησκεία

    Είμαστε ζωικό είδος ηλικίας 150.000 ετών. Το μεγαλύτερο μέρος από αυτό το χρονικό διάστημα  δεν υπήρχαν θρησκείες. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι οι θρησκείες εμφανίστηκαν πριν από 10.000 χρόνια και εξελίχθηκαν ανάλογα με τον πολιτισμό που τις γέννησε. Σε φυσική κατάσταση ο νους του ανθρώπου είναι ελεύθερος από θρησκείες και το σώμα από περιττά κιλά. Νους είναι η ενέργεια των νευρώνων. Δεν υπάρχει ελεύθερη βούληση. Οι αποφάσεις είναι θέμα νευρώνων. Ακόμα και την αίσθηση της ροής του χρόνου τη ρυθμίζει μέσα μας ένα βιολογικό χρονόμετρο, που ανάλογα με τη συναισθηματική μας κατάσταση παρατείνει (σε δυσάρεστες καταστάσεις) ή μειώνει (όταν είμαστε χαρούμενοι) την αίσθηση της χρονικής διάρκειας. Ο νους μας μπορεί να ξεπερνά το φράγμα του χρόνου και να κάνει παράδοξα ταξίδια στο παρελθόν και το μέλλον, άλλοτε συνειδητά κατά τη διάρκεια της ονειροπόλησης και άλλοτε ασυνείδητα μέσα στα όνειρα, όπου τόσο ο χρόνος όσο και ο εαυτός μας αποκτούν ασυνήθιστες ιδιότητες.

Ζωή και σκέψη είναι αναφυόμενες ιδιότητες της ύλης

    «Στον αθέατο μικρόκοσμο τα μόρια αυτοοργανώνονται και αναδιατάσσονται προσαρμοζόμενα στο περιβάλλον.Δεν με απασχολεί το ζήτημα της ύπαρξης του θεού, που δεν υπάρχει, αλλά  η έρευνα των συνθηκών υπό τις οποίες τα μόρια μπορούν  να συνθέσουν τον εγκέφαλο ενός Αϊνστάιν.» (Ζαν Μαρί Λεν, Νόμπελ 1987 στην υπερμοριακή εξελικτική χημεία)   

   Έδρα της προσωπικότητας είναι ο εγκέφαλος, ζωντανός υπολογιστής. Εκεί σχηματίζεται ο νους και  η αυτοσυνειδησία (το εγώ). Νους και  γνώση απαιτούν μνήμη και ύλη. Η μνήμη καταγράφει μεταβολές σωματιδίων, γεγονότα  υλικά που συμβαίνουν μέσα στο χρόνο.  Θεός εκτός χρόνου είναι θεός χωρίς μνήμη και γνώση.  Ζωή και σκέψη είναι αναφυόμενες ιδιότητες της ύλης, που από άβια στην αρχή, με την αντιγραφή εξελίχθηκε σε έμβια. Η νοημοσύνη έχει σχέση με την πολυπλοκότητα του συστήματος που την παράγει.  Αναπτύχθηκε με εξελικτική διαδικασία (στοιχειώδης νοημοσύνη> απλή> σύνθετη> πολύπλοκη) εκατομμυρίων χρόνων και παράλληλα αύξαινε ο όγκος του εγκεφάλου, μέχρι να φτάσει τα 1400 κυβικά εκ. Οι εμβρυικές μεταμορφώσεις είναι περίληψη της εξελικτικής διαδικασίας: Το γονιμοποιημένο ωάριο είναι αρχικά μονοκύτταρος οργανισμός όπως εκείνοι που εμφανίστηκαν στη γη πριν από 2,7 δισεκ. χρόνια. Κατόπιν μεταβάλλεται σε πολυκύτταρο οργανισμό (πολυκύτταροι οργανισμοί σχηματίστηκαν πριν από 1 δισεκ. έτη), σε  σπονδυλωτό με χόνδρους (πριν από 800 εκατομ. έτη), παίρνει διαδοχικά τη μορφή έμβρυου ψαριού,  αμφίβιου, ερπετού,  θηλαστικού (τα θηλαστικά εμφανίστηκαν πριν από 260 εκ. χρόνια), πρωτεύοντος (πριν από 60 εκ. έτη) και τέλος ανθρώπου (η εμφάνιση του ανθρώπου χόμο σάπιενς τοποθετείται πριν από 150.000 έτη).

Ένας θεός διαφορετικός:

Οι φιλόσοφοι Ιωάννης Σκώτος Εριγένης (9^ος αι.) και Μπαρούχ Σπινόζα (17^ος αι.) ταύτιζαν το θεό με τη φύση (πανθεϊσμός). Ο Αϊνστάιν πίστευε στο «θεό του Σπινόζα που αποκαλύπτεται στην αρμονική τάξη του υπαρκτού και όχι σ’ ένα θεό που ασχολείται με το πεπρωμένο και τις πράξεις των ανθρώπων». Έγραφε: «Πίσω από τα μυστικά της φύσης κρύβεται κάτι λεπτοφυές, άπιαστο και ανεξήγητο. Η λατρεία αυτής της δύναμης, είναι η δική μου θρησκεία. …Η θρησκεία του μέλλοντος θα είναι  κοσμική. Θα ξεπερνά το επίπεδο του προσωπικού θεού, θ’ αποφεύγει το δόγμα και τη θεολογία»¹ Αισθανόταν «ταπεινό θαυμασμό προς το ανώτερο και απεριόριστο πνεύμα που αποκαλύπτεται στις πιο μικρές λεπτομέρειες που μπορούμε να συλλάβουμε με το αδύνατο κι εύθραυστο πνεύμα μας» και ήθελε να διαβάσει το θεϊκό νου ανακαλύπτοντας την «ενοποιημένη θεωρία πεδίου». Απέρριπτε την ιδέα ότι η τύχη κυβερνά το σύμπαν, όπως απέρριψε την κοσμολογική σταθερά που ανακάλυψε (τη δύναμη που διαστέλλει το σύμπαν) λέγοντας «ο θεός δεν ρίχνει ζάρια». Απέρριπτε επίσης την ιδέα  ενός θεού «που ανταμείβει και τιμωρεί τα πλάσματα που δημιούργησε» και δεν πίστευε σε ζωή μετά το θάνατο. Η κβαντική επιστήμη απέδειξε ότι βρισκόμαστε εδώ  λόγω συμπτώσεων και επειδή το τυχαίο ενυπάρχει στη φύση.² Ο Δαρβίνος επιστρατεύτηκε από την Εκκλησία να βρει επιστημονικές αποδείξεις της Γένεσης και κατέληξε στη θεωρία της φυσικής επιλογής¹, που ανατρέπει το δημιουργισμό (creationism, πιστή ερμηνεία της Γένεσης) και τον ευφυή σχεδιασμό (intelligent design, δημιουργία του κόσμου βάσει ενός θεϊκού σχεδίου).

….
¹Αϊνστάιν, H.G.Kessler, The Diary of a Cosmopolitan.
²Jim al Khalili, Ιρακινός φυσικός, «Μαύρες Τρύπες, σκουληκότρυπες και Χρονομηχανές».
³Κ. Δαρβίνου «Καταγωγή των ειδών μέσω φυσικής επιλογής», 1859.

Θρησκεία και φιλοσοφία

 Οι περισσότεροι Έλληνες φιλόσοφοι ξεκινώντας από την ερμηνεία των θρησκευτικών μύθων κατέληξαν στην προσπάθεια ορθολογικής ερμηνείας του κόσμου. Τον 6^ο αι. π.Χ. τρεις Μιλήσιοι φιλόσοφοι υποστήριξαν ότι η αρχή της ζωής οφείλεται όχι σε θεό, αλλά σε κάποιο υλικό στοιχείο έμψυχο¹. Ο Θαλής²υποστήριξε ότι  είναι το  ύδωρ. Ο Αναξίμανδρος το άπειρον, που περιέχει όλες τις αντιθέσεις. Ο Αναξιμένης πρότεινε τον αέρα. Ο Ηράκλειτος ο Εφέσιος δίδαξε ότι αυτόν τον κόσμο τον κοινό για όλους μας ούτε θεός ούτε άνθρωπος δημιούργησε, αλλά υπήρχε πάντοτε και θα υπάρχει, ρυθμιζόμενος από τον Λόγο, το κοσμικό πυρ που ανάβει και σβύνει με ορισμένο ρυθμό. Ο κόσμος αυτός είναι αρμονία αντιθέσεων σε αιώνια κίνηση και ροή.  Κατά τον Ξενοφάνη από την Κολοφώνα της Ιωνίας ο θεός είναι ένας, εξουσιάζει τα πάντα με το Νου του και δεν είναι ανθρωπόμορφος. Ο Αναξαγόρας από τις Κλαζομενές της Μ. Ασίας (5^ος αι. π.Χ), επειδή δίδασκε στην Αθήνα ότι ο Νους εκόσμησε³ τα απείρως μικρά στοιχεία, σπέρματα των όντων, κατηγορήθηκε για αθεΐα κι έφυγε για να σωθεί. Οι «ατομικοί φιλόσοφοι» Λεύκιππος και Δημόκριτος (5^ος αι. π.Χ) ως γένεση εννούσαν την ένωση των ατόμων⁴ και φθορά την αποσύνδεσή τους. Οι Στωικοί πίστευαν ότι το σύμπαν είναι έμψυχο και μέρος του είναι ο άνθρωπος. Ο Πυθαγόρας αποθέωσε τους αριθμούς. Η Μονάδα είναι ο αγέννητος θεός, το πυρ που  δημιουργεί τον κόσμο (υλικός πανθεϊσμός). Ο αγαθός θεός του Πλάτωνα κατέχει το κέντρο του αιώνιου κόσμου, από τον οποίο προέρχεται η ψυχή και στον οποίο ζητά να επιστρέψει. Ο θεός του Αριστοτέλης είναι ακίνητος και κινεί το αιώνιο  σύμπαν.

……

¹ υλοζωϊσμός= η ύλη συνυφαίνεται με τη ζωή που της δίνει μορφή και κίνηση.

² Στο Θαλή αποδίδεται το ρητό: «πρεσβύτατον των όντων θεός, αγέννητος γαρ, κάλλιστον κόσμος, ποίημα γαρ θεού»

³Η λέξη κόσμος προέρχεται από το ρήμα κοσμώ= στολίζω

⁴Άτομα ονόμαζαν τα άπειρα, άτμητα σωματίδια που κινούνται στο κενό

Αρχαία ελληνική θρησκεία

Στο αρχικό στάδιο της θρησκείας των αρχαίων Ελλήνων υπήρχε  μεγάλη ηθική χαλαρότητα. Αυτό σκανδάλιζε τους μεταγενέστερους φιλοσόφους και έκανε τον Ξενοφάνη (6^ος αι. π.Χ.) να κατηγορεί τον Όμηρο και τον Ησίοδο για τα ελαττώματα των θεών τους: «Πάντα θεοίς ανέθηκαν Όμηρος, Ησίοδός τε, όσα παρ’ ανθρώποις ονείδεα και ψόγος εστί, κλέπτειν, μοιχεύειν τε και αλλήλους απατεύειν». Η εξέλιξη της νομοθεσίας και η καθιέρωση αρχών ηθικής επηρέασε τη θρησκεία μέσω της οποίας οι νόμοι καθαγιάστηκαν κι έγιναν σεβαστοί από την κοινωνία. Οι μεγάλοι νομοθέτες (Μίνως της Κνωσού, Λυκούργος της Σπάρτης, Ζάλευκος στους Λοκρούς της  Κ. Ιταλίας,  Μωυσής)  ισχυρίστηκαν ότι πήραν τους νόμους από το θεό, για να γίνουν αποδεκτοί. Η επαφή των Ελλήνων με τους άλλους αρχαίους πολιτισμούς και η θρησκευτική τους ανεκτικότητα πλούτισε με νέες μορφές το ελληνικό πάνθεο και με νέες θρησκευτικές αναζητήσεις. Τα Μυστήρια δυνάμωσαν την πνευματικότητα, που εξελίχθηκε σε φιλοσοφική αναζήτηση. Οι αρχαίοι θεοί έγιναν σύμβολα και οι μύθοι τους αλληγορίες. Οι Έλληνες φιλόσοφοι από τον 6^ο αι. π.Χ. έτειναν στο μονοθεϊσμό, ενώ παράλληλα –όπως συμβαίνει σε κάθε εποχή και κοινωνία- τα λαϊκά στρώματα δεν ξεκόλλησαν ποτέ από τις δεισιδαιμονίες. Μετά τις κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και στα χρόνια της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας οι θρησκείες των κατακτημένων και των κατακτητών αναμίχθηκαν προετοιμάζοντας το δρόμο για την επιβολή μιας καινούριας  που θα ενσωμάτωνε τα δημοφιλέστερα στοιχεία των παλαιότερων θρησκειών.

Κίνητρα θρησκευτικότητας

Κάθε άνθρωπος αναζητεί στη θρησκεία εκείνο που του λείπει περισσότερο. Εκείνος που αισθάνεται αδυναμία, ζητά δύναμη. Εκείνος που φοβάται το θάνατο, ζητά το φάρμακο που καταπολεμά το φόβο του. Εκείνος που υποφέρει, ζητά παρηγοριά. Άλλος γεμίζει το ψυχικό του κενό και βρίσκει το νόημα της ζωής του… Πολλούς τραβά στη θρησκεία η δίψα για αθανασία. Δυσκολεύονται να πιστέψουν ότι όλα τελειώνουν τόσο σύντομα, άδοξα και τραγικά και ότι δεν υπάρχει αποκατάσταση της καταπατημένης έννοιας της δικαιοσύνης. Η θρησκεία προσφέρει την αυταπάτη πως κάποτε θα καταστραφεί ο κόσμος της αδικίας και θα ξαναζήσουμε αιώνια σ’ ένα καινούριο κόσμο, υποταγμένο στο θέλημα του θεού. Άραγε πιστεύουν στις εξαγγελίες αυτές οι ισχυροί της γης που εκμεταλλεύονται τους φτωχούς και αδύνατους; Μήπως ισχύει ότι «η θρησκευτική αθλιότητα είναι η έκφραση της πραγματικής αθλιότητας και η διαμαρτυρία γι αυτήν. Η θρησκεία είναι ο αναστεναγμός του καταπιεζόμενου πλάσματος, η καρδιά ενός άκαρδου κόσμου, το πνεύμα μιας δίχως πνευματικότητα κατάστασης, το όπιο του λαού» (Μαρξ)… Πλάθουμε  θεούς που είναι υπηρέτες των επιθυμιών και αναγκών μας και χρησιμοποιούμε σαν άλλοθι τα γνωρίσματα που τους αποδίδουμε. Καθένας πιστεύει πιο πολύ αυτό που θέλει παρά αυτό που βλέπει.

Η έννοια του θεού

«Η έννοια του θεού είναι αυτοπροβολή του ανθρώπου προς τα έξω. Κάθε θρησκεία είναι μορφή αυτολατρείας του ανθρώπου» (Φώυερμπαχ, «Ανθρωποθεϊσμός»). Ο άνθρωπος με τη φαντασία  ξεπερνά τη φύση του. Οι θεοί του ήταν άνθρωποι (πρόγονοι, ήρωες, ηγέτες, ευεργέτες…) που αποθεώθηκαν. Ο Ευήμερος¹ έγραψε ότι οι θεοί ήταν ξακουστοί ηγεμόνες π.χ. ο Δίας ήταν βασιλιάς στην Κρήτη, όπου υπήρχε τάφος του. Ο Κριτίας²έλεγε ότι αρχικά οι άνθρωποι ζούσαν σαν ζώα κι επικρατούσε ο ισχυρότερος. Έπειτα έθεσαν νόμους που τιμωρούσαν το φανερό κακό. Κάποιος πονηρός επινόησε τους θεούς και  δίδαξε ότι τιμωρούν το κακό που μένει κρυφό. Έτσι οι άνθρωποι άρχισαν να φοβούνται τους θεούς και να τηρούν τους νόμους.  Η θρησκεία υποσχόταν προστασία από τις εχθρικές δυνάμεις της φύσης, την οποία η ανθρωπότητα κατά τη νηπιακή ηλικία της αντιμετώπιζε πότε σαν αυστηρό πατέρα – τιμωρό και πότε σαν γενναιόδωρη μητέρα-θεά. Όταν άρχισαν οι συγκρούσεις μεταξύ φυλών, οι θεοί έγιναν πολέμαρχοι και εγγυητές της νίκης, όπως ο Γιαχβέ του Μωυσή που υποσχέθηκε στους Εβραίους την κατάκτηση της Χαναάν.

…..

¹Ευήμερος, 3^ος αι. π.Χ., Έλληνας φιλόσοφος της Κυρηναϊκής Σχολής από τη Μεσσήνη –έργο του: «Ιερά Αναγραφή»- άθεος και  οπαδός πολιτειακού  συστήματος σαν τον κομμουνισμό.

²Κριτίας, Αθηναίος, μαθητής του σοφιστή Γοργία, τύραννος από τους 30, (5^ος αι. π.Χ).

Ο θεός είναι πολιτιστικό προϊόν της εξέλιξης

Ο θεός είναι πολιτιστικό προϊόν της εξέλιξης γέννημα της μυθοπλαστικής φαντασίας των ανθρώπων των σπηλαίων. Η αρχική σύλληψη εμπλουτίστηκε με δόγματα, τελετουργίες, κανόνες... Οι θρησκευτικές πρακτικές αλλάζουν μέσω μηχανισμών της φυσικής επιλογής. Επιβιώνουν οι συμβατές με το εξελισσόμενο φυσικό και κοινωνικό πλαίσιο (Ντάνιελ Ντένετ, καθηγ. Φιλοσοφίας, Βοστώνη, Να σπάσουμε τη μαγεία). Ο βιολόγος Ρ. Ντόκινς εξηγεί με τις μονάδες μίμησης (memes) την διαχρονική αναπαραγωγή των θρησκευτικών θεσμών.Τα γονίδια πολλαπλασιάζουν αντίτυπά τους για την αναπαραγωγή του σώματος. Τα «μιμίδια», μονάδες πολιτιστικής κληρονομιάς, αναπαράγουν την κουλτούρα.

ΣΚΕΨΕΙΣ ΠΕΡΙ ΘΕΟΥ:

 Δεν υπάρχει θεός  εκεί που δεν υπάρχουν άνθρωποι. Ο θεός εκφράζεται μέσω της ύλης ως πρώτη αιτία και κίνηση. Υποβαθμίζεται, αν μπει  στη φύση και στο ανθρώπινο σώμα, γιατί γίνεται αντικείμενο έρευνας.   Η φύση δεν έχει ανθρώπινη λογική και ηθική. Η ζωή συντηρείται με το θάνατο των αδύνατων, δεν δίνει ίσες δυνατότητες και ευκαιρίες, άλλους ευνοεί, άλλους αδικεί και δεν επιφυλλάσσει για τον άνθρωπο ειδική μεταχείριση. Συνυφαίνει το καλό με το κακό. Τα απαίσια πράγματα που συμβαίνουν στον κόσμο μας εξηγούνται μόνο με την προέλευση της ζωής από τη φυσική επιλογή και τη δράση απρόσωπων δυνάμεων. Οι ιδιότητες που δίνουμε στο θεό (πανάγαθος, πάνσοφος κλπ) καταρρίπτονται με την κοινή λογική, γι αυτό ο Παύλος ήθελε να καταργήσει τη γνώση (Κορινθ. Α΄13:8) Αν υπήρχε θεός, δεν θα υπήρχε διάβολος (ο θεός σαμποτάρει τον εαυτό του;) ούτε θα είχε ανάγκη να τον υπερασπίζονται οι άνθρωποι με κάθε μέσον ούτε να του υποδεικνύουν με τις προσευχές τους τι πρέπει να κάνει. Αν τα δημιούργησε όλα τέλεια, γιατί υπάρχει το κακό; Ένας καλός γονιός δεν βάζει τα παιδιά του σε ναρκοπέδιο, ούτε αφήνει να λιμοκτονούν. Ή ο θεός δεν ήξερε τι έκανε ή οι πιστοί δεν ξέρουν τι λένε.. Πιο πιθανό φαίνεται να έφτιαξε την κόλαση ο διάβολος παρά ο θεός. Πιο πιθανό είναι να αυτοδημιουργήθηκε ο κόσμος παρά ο θεός. Ο θεός σκοτώνει ό,τι του αντιστέκεται,  λογική,  ευφυία,  κριτική… Με το θεό κι όχι χωρίς θεό όλα επιτρέπονται, αφού οι θεοί είναι αίτιοι φοβερών εγκλημάτων. Κάθε θεός συντηρείται τρώγοντας τους πιστούς του.

Ποιος πάσχει από γνωστικές προκαταλήψεις;

 Για να καταλάβεις αν το μυαλό σου έχει μολυνθεί από  ιδέες – ιούς (γνωστικές προκαταλήψεις) εξέτασε πόσο επιρρεπής είσαι στα παρακάτω λάθη:  Κρίνεις κάποιον μόνο  από την εμφάνιση, τους τίτλους σπουδών και την ευγλωττία του. Εμπιστεύεσαι δημοσιεύματα και φήμες. Παρασύρεσαι από βαρύγδουπες δηλώσεις με επιστημονική ορολογία και λέξεις συναισθηματικά φορτισμένες (π.χ. αγάπη, δικαιοσύνη κλπ). Θεωρείς αξιόπιστα τα άτομα με κύρος και αξιώματα (εμπιστοσύνη στην αυθεντία). Όταν διαφωνείς με κάποιον του κάνεις προσωπική επίθεση (προκατάληψη κατά προσώπου).  Ανάμεσα σε δυο αντίθετες ιδέες (γνωστική ασυμφωνία) διαλέγεις αυτή που σε επιβεβαιώνει. Νομίζεις ότι κατέχεις την αλήθεια. Ακόμα κι όταν η πραγματικότητα σε διαψεύδει, δεν αλλάζεις πεποιθήσεις¹ (ιδεολογική ανοσία). Αντιδράς σε όλα ή, αντίθετα, θυσιάζεις τα πιστεύω σου για να αρέσεις στην ομάδα. Αυτούς που δεν σε υποστηρίζουν, ακόμα κι αν είσαι λάθος, τους θεωρείς εχθρούς. Καθιστάς μια ομάδα ανθρώπων στόχους γελοιοποίησης ή κατακραυγής. Πιστεύεις σε τυχερούς αριθμούς, γούρια, φυλαχτά... Τρέφεις αστήρικτη αισιοδοξία (πλάνη του τζογαδόρου). Συνδέεις άσχετα γεγονότα με το σχήμα αιτία-αποτέλεσμα π.χ. επειδή μπήκε στο σπίτι μια πεταλούδα, ήρθε κάποιος επισκέπτης. Προσωποποιείς άψυχα αντικείμενα ή βλέπεις μορφές σε τυχαία σχήματα, σύννεφα, λεκέδες…(παρειδωλία) ή διακρίνεις λέξεις σε ακαθόριστους ήχους. Θυμάσαι ή ξεχνάς ό,τι θέλεις (παρατηρησιακή επιλεκτικότητα). Δέχεσαι κάτι, επειδή δεν μπορείς να το καταρρίψεις (επίκληση άγνοιας). Δημιουργείς ψευδείς μνήμες. Συνεργείς στην εκπλήρωση κάποιας πρόβλεψης (αυτοεκπληρούμενη προφητεία). Κολλάς σε κάτι που είδες ή άκουσες πρώτο. Χρησιμοποιείς λάθος συγκρίσεις και σοφίσματα π.χ. ο άνθρωπος είναι δίποδο άπτερο, άρα ένας μαδημένος πετεινός είναι άνθρωπος και κυκλικό συλλογισμό (φαύλος κύκλος ή ταυτολογία) π.χ. Η Βίβλος είναι θεόπνευστη – Η Βίβλος λέει ότι υπάρχει θεός - Άρα υπάρχει θεός.

¹Για να επικρατήσει ένας νεωτερισμός πρέπει να εκλείψουν σταδιακά οι αντίπαλοί του (Μ. Πλανκ,1936).

Μεταβολή:

 «Ποταμώ γαρ ουκ έστιν εμβήναι δις τω αυτώ καθ’ Ηράκλειτον ουδέ θνητής ουσίας δις άψασθαι»: Δεν μπορούμε να μπούμε δυο φορές στον ίδιο ποταμό ούτε ν’ αγγίξουμε δυο φορές την ίδια θνητή ουσία. Το ποτάμι διαρκώς ανανεώνεται ρέοντας. Το σώμα συνεχώς μεταμορφώνεται με την αντικατάσταση των κυττάρων του… «οξύτητι και τάχει μεταβολής σκίδνυσι και πάλιν συνάγει (…) άμα συνίσταται και απολείπει και πρόσεισι και άπεισι».  Η ύλη σκορπίζεται και μαζεύεται με την οξύτητα και ταχύτητα της μεταβολής, μάλλον εμφανίζεται και χάνεται ταυτόχρονα, πλησιάζει και απομακρύνεται… Χαοτικές δυνάμεις δημιουργούν σχήματα που συνεχώς μεταβάλλονται (Φράκταλ, Μπενουά Μάντελμπροτ). Από το χάος προκύπτει  τάξη. Η επανάληψη γεννά το χάος (Έντουαρντ Λόρεντζ, θεωρία της πεταλούδας που πετά στο Χονγκ Κογκ και δημιουργεί καταιγίδα στη Ν. Υόρκη). Ασήμαντες ενέργειες δημιουργούν δομές. Αυτή είναι η Αρχή της Μετάπτωσης που φέρνει την αλλαγή.

ΕΘΝΟΚΑΘΑΡΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΠΕΡΙΟΥΣΙΟ ΛΑΟ

  Το ισραηλιτικό έθνος, από την ίδρυσή του στο όρος Σινά με την παράδοση του Μωσαϊκού Νόμου, έχει υποστεί αρκετές εθνοκαθάρσεις στο όνομα της θρησκείας του, γιατί, αν την έχανε, θα αφομοιωνόταν με τους λαούς της Χαναάν. Ο Μωυσής κατά τη διάρκεια των σαραντάχρονων περιπλανήσεων στην έρημο αντιμετώπιζε συνεχείς εξεγέρσεις τις οποίες κατέπνιγε χωρίς έλεος, για να εδραιώσει την ενδοφυλετική πειθαρχία. Στο Βιβλίο Έξοδος, ΛΒ΄27-29 αναφέρεται μια εθνοκάθαρση που πραγματοποιήθηκε από το Μωυσή με θύματα 3000 Εβραίους, στο Σινά. Στο βιβλίο Αριθμοί, ΙΑ΄ 33-35 τιμωρήθηκαν με θάνατο οι Εβραίοι που επιθύμησαν να φάνε κρέας. Στο κεφ. ΙΣΤ΄31-35, περιγράφεται ως θαύμα ο φόνος 250 ανδρών που επαναστάτησαν με επικεφαλής τον λευίτη Κορέ. Στο κεφ. ΚΕ΄ 4-9 ο Μωυσής απαγχόνισε τους αρχηγούς άλλης εξέγερσης και διέταξε να σκοτωθούν 24.000 Ισραηλίτες. Στο βιβλίο Βασιλειών Β΄κεφ. ΚΔ΄, 15, ο Δαβίδ μετά από μια απογραφή του λαού του, εξοργίζει το θεό με αποτέλεσμα το θάνατο 70.000 ανδρών. Ο Έσδρας, μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνια αιχμαλωσία έδωσε εντολή να αποπέμψουν οι Εβραίοι τις αλλοδαπές γυναίκες τους και τα παιδιά τους (Έσδρας Α΄, Θ 7-9), με πρόσχημα την εντολή «μη γαμβρεύσεις προς τους αλλοεθνείς και την θυγατέρα σου μη δώσεις προς αυτούς και την θυγατέρα αυτών μη λάβεις δια τον υιόν σου» (Δευτερονόμ.,Ζ.4), που υποχρέωνε τους Εβραίους να τηρούν φυλετική καθαρότητα.

Ο Θεός θέτει, θέει ή θεάται;

Από παλιά επικρατεί σύγχυση γύρω από την προέλευση της λέξης θεός. Ο Ηρόδοτος την ετυμολογεί από το τίθημι (ρίζα θεσ+ κατάληξη -ός> θεός, όπως: θεσ-κελος >θεός +είκελος=όμοιος, θεσ-πέσιος> θεός + έπος), επειδή οι θεοί έβαλαν τάξη στο χάος «κόσμω θέντες τα πάντα πρήγματα» (Ευτέρπη,52). Ο Πλάτων (Κρατύλος) προτιμά την ετυμολογία από το θέω =τρέχω, λόγω της συνεχούς κίνησης των πρώτων θεών (Ήλιος, Σελήνη, άστρα) στον ουρανό. Άλλοι συνδέουν το θεό με το δέος (φόβος) ή το θαύμα, από τη ρίζα dhau= θεωρώ, παρατηρώ ή το σανσκριτικό devi ή το (Ζ)Δευς- (γενική του Διός, Θιός στη βοιωτική διάλεκτο) που παρήγαγε το λατινικό deus (θεός), και diva (δία =θεία, θηλ. του δίος). Εύλογη φαίνεται και η ετυμολογία από το θεώμαι (βλέπω), εξ ου η θέα, γιατί όχι και ο θεός, με την έννοια του οφθαλμού που θεάται (βλέπει) από ψηλά τα πάντα.

ΚΟΙΝΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ:

-Τριαδικοί θεοί (Βραχμανισμός, Θρησκ. Σουμερίων, Αιγυπτιακή, Αρχ. Ελληνική, Χριστ/σμός κ.α.)
-Αγαθά και Πονηρά Πνεύματα (όλες οι θρησκείες)
-Λατρεία ιερών δέντρων και ζώων π.χ. φίδι, αρνί, ψάρι, άμπελος, φοίνικας, ελιά, δρυς κ.α. (όλες οι αρχ. Θρησκείες), ουρανίων σωμάτων (Ήλιος, σελήνη, Αφροδίτη κλπ)
-Υπονόμευση του καλού θεού από τον κακό (θεός-διάβολος, Όσιρις-Σηθ, Άχουρα Μάσντα- Αριμάν)
-Ιεροί μύθοι π.χ.  σχετικοί με φυσικές καταστροφές (ο πιο διαδεδομένος αφορά τον κατακλυσμό στη σουμεριακή, ιουδαϊκή, ινδική και παγκόσμια μυθολογία). Ενοχή του ανθρώπου ιδιαίτερα της γυναίκας  για την ύπαρξη του κακού (Ελλην. θρησκ.: Πανδώρα και Χάλκινο Γένος.  Θρησκείες της Βίβλου: Αδάμ και Εύα …). Υπερφυσικά κατορθώματα θεών και ηρώων όπως η δρακοκτονία  (ο Χριστός σκότωσε τον «αρχέκακο όφι», ο Άγιος Γεώργιος σκότωσε το Δράκο  (Χριστιανοί) - Ο Μαρντούκ σκότωσε τη δράκαινα Τιαμάτ (Σουμέριοι)  - Ο Ρα κάθε πρωί σκοτώνει το δράκο του σκότους Απόφι  (Αίγυπτος) - Ο Περσέας σκότωσε το δράκο και έσωσε την Ανδρομέδα - Ο Απόλλων σκότωσε το δράκο Πύθωνα στους Δελφούς (Έλληνες). Γέννηση θεανθρώπου σε σπήλαιο (Χριστός-Μίθρας). Θεία πάθη, θάνατος-Ανάσταση (Χριστός, Διόνυσος, Μπελ Μαρντούκ, Ταμμούζ, Όσιρις, Άδωνις, Άττις, Μίθρας)
-Ανθρωποθυσίες (αρχαίοι Κινέζοι, Αζτέκοι, Μάγια, Ίνκας, Φοίνικες, Κέλτες, Γερμανοί, Ιουδαίοι. Οι  Χριστιανοί έχουν τη συμβολική θυσία του Χριστού)
-Κοινωνία θείου σώματος και αίματος (οι χρ/νοί του Χριστού/ οι μιθραϊστές του ταύρου). -Λατρεία νεκρών και ιερών αντικειμένων. (Έλληνες, Σκύθες, Κινέζοι, Γερμανοί, Ιάπωνες φυλές Ινδιάνων και Αφρικανών, Χριστιανοί)

 Βιβλιογραφία και Ιστότοποι για πληροφορίες

Καθημερινή, Αρχείο, ζωροαστρισμός
Μύθοι απ’ όλο τον κόσμο, Neil Philip                    
Cohen, g.r. ιουδαϊσμός                                                        
Eliade Mircea, Σαμανισμός                                                 
innercircle.freeforums.org, δρυιδισμός
musicheaven,gr                                                             
esoterica.gr Μύθοι των Ινδιάνων// Χρόνος
Ινδιάνοι- Μύθοι της Δημιουργίας, εκδόσεις Ιάμβλιχος.              
on the way to ithaca/ enuma-elis
rogerios wordpress.com Ζωροαστρισμός                              
metafysiko.gr  Σιντοϊσμός // Εσχατολογία
Αντιαιρετικός μπλογκσποτ, Τα ιερά βιβλία

ΣΥΜΒΟΛΑ

 Υπάρχει τεράστια ποικιλία θρησκευτικών συμβόλων, στα οποία αποδίδεται  μαγική δύναμη. Αρκετά από αυτά είναι κοινά σε πολλές θρησκείες π.χ.  Ο σταυρός, το κυριότερο χριστιανικό σύμβολο, στην ορεινή περιοχή Αλτάι (μεταξύ Καζακστάν, Κίνας και Μογγολίας) συμβόλιζε τον αρχαίο θεό Τένγκρι. Στην αρχ. Ελλάδα  ήταν ισοσκελής και συμβόλιζε τα 4 σημεία του ορίζοντα. Στην Αίγυπτο ο σταυρός ανκχ συμβόλιζε τη ζωή. Στους Ασσύριους τον ήλιο, όπως και σήμερα στην κουρδική φυλή των Γεζίντι. Διάφορες μορφές σταυρού χρησιμοποιούσαν Δρυίδες, Ζωροάστρες, Βουδιστές κ.α. Οι σατανιστές έχουν  ανάποδο σταυρό.   Ο τροχός συμβολίζει για τους Ινδουιστές και Βουδιστές το φυσικό νόμο (Ντάρμα) και τον ορθό τρόπο ζωής. Οι Δρυίδες είχαν τον τροχό του Χρόνου με 8 μέρη (ηλιοστάσια, ισημερίες και μεσοδιαστήματα). Κάθε μέρος αντιστοιχούσε σε  γιορτή.  Το άστρο στη Μεσοποταμία ήταν σύμβολο του Μαρντούκ, στο Ισραήλ σύμβολο του Δαβίδ (πεντάλφα). Την πεντάλφα είχαν και οι Δρυίδες. Σε συνδυασμό με την ημισέληνο υπήρχε στο αρχαίο Βυζάντιο ως σύμβολο της Εκάτης, τη Μ. Ασία, τη Μεσοποταμία και την Αίγυπτο. Το μάτι ήταν στην Αίγυπτο σύμβολο του Ρα- ήλιου, στο Χριστιανισμό του παντεπόπτη οφθαλμού του θεού. Οι πύλες (τορίι) για τους σιντοϊστές ορίζουν το χώρο των θεών και συμβολίζουν φωλιές μυθικών πουλιών. Στον Ιουδαϊσμό οι πύλες του Ναού έχουν συμβολική σημασία. Στο Χρ/σμό η κλειστή ανατολική πύλη του Ναού του Σολομώντα συμβολίζει την Παρθένο. Η επτάφωτη λυχνία που συμβολίζει το ιουδαϊκό έθνος και τη θρησκεία του, στο Χριστιανισμό συμβολίζει  τα 7 μυστήρια ή τα χαρίσματα του αγ. Πνεύματος.  Πολλά είναι τα φυτικά σύμβολα (δέντρα και λουλούδια) π.χ. ο φοίνικας στον ιουδαϊσμό, το χρ/σμό και την αιγυπτιακή θρησκεία. Η ελιά, σύμβολο της Αθηνάς, για τους Ιουδαίους ήταν σύμβολο των εκλεκτών του Γιαχβέ, γι αυτό έχριαν τους βασιλιάδες και τους αρχιερείς με λάδι, όπως κάνουν οι χριστιανοί στο Ευχέλαιο ). Η άμπελος  είναι σύμβολο του Διόνυσου, του Γιαχβέ και του Χριστού. Η δρυς στους Δρυίδες ήταν σύμβολο του θεού Όντιν, στους αρχαίους Έλληνες σύμβολο του Δία. Ο λωτός στους Ινδουιστές είναι σύμβολο αναγέννησης και δημιουργίας. Για τους Βουδιστές ο λωτός με τα 8 πέταλα είναι σύμβολο του σύμπαντος. Αν έχει χίλια πέταλα συμβολίζει την πνευματική φώτιση. Η Άνω Αίγυπτος είχε σύμβολο το άνθος του λωτού, ενώ η Κάτω Αίγυπτος τον πάπυρο και την κόμπρα   Τα ζώα είναι συνήθη ιερά σύμβολα π.χ. ταύρος στη μινωική Κρήτη, το Μιθραϊσμό,  Ζωροαστρισμό,Ιουδαϊσμό(άγγελοι με μορφή ταύρου)και Χριστιανισμό (συμβολισμός του Χριστού με μοσχάρι). Τα κέρατα του ταύρου ήταν ιερό σύμβολο στην Κρήτη και τη Μεσοποταμία και τα κέρατα του κριού στην Αίγυπτο και στους Εβραίους.   Το αρνί στον Ιουδαϊσμό και το Χριστιανισμό, σύμβολο αγιότητας και θυσίας.   Το φίδι σύμβολο χθονίων θεών και ίασης στους Έλληνες (του Ασκληπιού) και τους Εβραίους (χάλκινο φίδι υπήρχε στο ναό του Σολομώντα), στους Ινδιάνους Ναβάχο συμβόλιζε το δόρυ του θεού του πολέμου. Οι κροταλίες ήταν σύμβολα των μάγων.  Το περιστέρι ήταν σύμβολο της Αφροδίτης, αλλά και της Αγίας Τριάδας.  Ο αετός ήταν σύμβολο στην αρχ. Ελλάδα του Δία,  στη Μεσοποταμία του Ασσούρ ή του Μαρντούκ, στους Πέρσες του Μίθρα και του Άχουρα Μάζντα, στους Χιττίτες του ήλιου, στους Γερμανούς του Όντιν ή Βόταν. Αετός πάλευε  με οχιά στο κοσμικό δέντρο Ύγκντραζιλ (πάλη φωτός σκότους). Στον Ιουδαϊσμό ένα από τα πρόσωπα των χερουβείμ είναι αετός. Στο χριστιανισμό είναι σύμβολο του ευαγγελιστή Ιωάννη. Στους Ινδιάνους της  Αμερικής είναι θεότητα του κεραυνού, της βροντής και του πολέμου. Για τους σαμάνους είναι αγγελιαφόρος του πνεύματος της νύχτας. Στους Αζτέκους και τους Ίνκα είναι ηλιακό σύμβολο.  Στην Κίνα συμβόλιζε το θεό του κεραυνού Ζιν Σιν. Στην Ινδία ο αετός Γκαρούντα είναι η ουράνια δύναμη.    Το ελάφι για τους Δρυίδες ήταν αγγελιαφόρος του άλλου κόσμου. Για τους Χρ/νούς συμβολίζει την ψυχή. Η κουκουβάγια ήταν για τους Ναβάχο σύμβολο των μάγων–γιατρών, ενώ για τους Αθηναίους σύμβολο της Αθηνάς.   Ο ιχθύς ήταν σύμβολο γονιμότητας στις αρχαίες θρησκείες της Μεγάλης Μητέρας,  της Αταργάτης στη Συρία, του πέους του Όσιρη που ο κακός Σετ το πέταξε στο Νείλο, του θεού Νταγκόν των Φιλισταίων, του βαβυλωνιακού θεού Ωάννη που ήταν από τη μέση και κάτω ψάρι και  για τους χριστιανούς σύμβολο του Χριστού...   Αυτά είναι λίγα από τα σύμβολα που είναι κοινά σε πολλές γνωστές θρησκείες.

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΕΣ ΤΕΛΕΤΕΣ

 Οι θρησκευτικές τελετές συγκεντρώνουν τους πιστούς σε αξιόλογες ημερομηνίες που συμπίπτουν με τις φάσεις του ήλιου και της σελήνης, την αλλαγή των εποχών και τα σπουδαιότερα γεγονότα της ανθρώπινης ζωής. Πρωτοχρονιά, πρωτομηνιά, ηλιοστάσια,  ισημερίες και  φάσεις της σελήνης, γέννηση, ονοματοδοσία, ενηλικίωση, γάμος,  κηδείες,  μνημόσυνα … έχουν το τελετουργικό τους. Με τελετές τιμούνται πρόγονοι, ήρωες και άγιοι κάθε θρησκείας. Πολλές φτάνουν από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα παραλλαγμένες, π.χ. η θυσία ανθρώπου, ή ζώου και η μετάληψη σώματος και αίματος. Το βάπτισμα με νερό. Η επάλειψη (χρίση, εξ ου χριστός) με λάδι και μύρο. Ο εξορκισμός των κακών πνευμάτων. Οι λιτανείες σε περιπτώσεις ανομβρίας, επιδημιών κ.λπ. Οι Δρυίδες έκαναν τελετές κατά τις ισημερίες, τα ηλιοστάσια και τις φάσεις της σελήνης π.χ. την 6^η  μέρα της νέας σελήνης ένας δρυίδης λευκοντυμένος έκοβε με χρυσό δρεπάνι γκυ από βελανιδιά. Πρόκειται για τελετή γονιμότητας, που επιζεί ως χριστουγεννιάτικο έθιμο (τα ζευγάρια φιλιούνται περνώντας κάτω από γκυ). Οι Σαμάνοι στις νυκτερινές τελετές τους χρησιμοποιούσαν θυμιάματα και παραισθησιογόνα φυτά, μουσική κρουστών οργάνων και επικλήσεις στα πνεύματα. Οι Αφρικανικές φυλές έχουν τελετές διαβατήριες (για τις φάσεις της ζωής: γέννηση, εφηβεία, γάμο, θάνατο), καθαρτήριες,  ικετήριες κ.α. με αναπαραστάσεις μύθων, χορούς, θυσίες (ανθρώπων ή ζώων) και προσφορές. Στην Ιαπωνία γίνεται θυσία στο θεό του Ουρανού κατά την εαρινή ισημερία. Γιορτάζεται επίσης η πρωτοχρονιά, η φθινοπωρινή ισημερία κ.α. Συνηθίζεται επίσης όταν περνούν την πύλη  ιερού να πλένουν  χέρια και στόμα, να ανάβουν θυμίαμα, να κτυπούν την καμπάνα και να αφήνουν στο ναό προσφορές από ρύζι και γλυκά. Για να ξορκίσουν τα κακά πνεύματα κρεμούν κορδέλλες στο γκόχεϊ του ναού (ζαχαροκάλαμο).  Οι τελετές στη Μεσοποταμία περιλάμβαναν θυσίες ζώων και θυμιάματα (Πινακ. VI, στ.107). Οι Ινδουιστές έχουν οικιακές λατρείες:  προσφορές καρπών, λουλουδιών, γάλακτος …σε βωμούς και ειδώλια και δημόσιες λατρείες: ιερές φωτιές, εκφώνηση εξορκισμών από τον μπράχμαν, χορούς και παραστάσεις για τους Ράμα και  Κρίσνα... Οι ιερείς λούζουν το άγαλμα της θεότητας, το αλείφουν με βούτυρο, το ταΐζουν και μοιράζουν στο λαό μέρος από τις προσφορές.  Το Ισλάμ επιβάλλει προσευχή 5 φορές τη μέρα, νηστεία, προσκύνημα στη Μέκκα (7 περιφορές στο Κάαμπα που θεωρείται κτίσμα του Αβραάμ και προσκύνηση μιας μαύρης πέτρας). Τη 10^η μέρα  Κουρμπάν Μπαϊράμ (σφάζουν αρνιά, ανάμνηση της θυσίας του Αβραάμ). Η παρουσία  ιμάμη σε τελετές (γέννηση, γάμος κ.α.) είναι προαιρετική. Η περιτομή, αρχαίο αιγυπτιακό έθιμο, τελείται ακόμα στον ισλαμικό και ιουδαϊκό κόσμο.

ΜΕΣΑΖΟΝΤΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΘΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΩΝ

 Οι θρησκείες έχουν τα ιερατεία τους που μεσολαβούν μεταξύ ανθρώπων και υπερφυσικού κατεστημένου. Υπάρχουν κληρονομικά ιερατεία (Ιουδαϊκό, Ινδουιστικό, Ζωροαστρικό, Σιντοϊστικό κ.α.) και επαγγελματικά (αρχ.Ελλάδας, Ρώμης, Αιγύπτου, Μεσοποταμίας κ.α.) Στην αρχαία Ελλάδα αρχιερέας ήταν ο ανώτατος άρχων (βασιλιάς ή στρατηγός). Ιερείς και ιέρειες έκαναν τις θυσίες, Οι μάντες προφήτευαν και οι μυσταγωγοί τελούσαν τα Μυστήρια. Βοηθοί ιερέων ήταν οι παράσιτοι, που μοίραζαν σίτο και προσφορές στους πιστούς.  Στις παγανιστικές λατρείες οι Σαμάνοι μεσολαβούν στα πνεύματα  για να θεραπεύσουν, να οδηγήσουν  ψυχές νεκρών στον Κάτω Κόσμο ή για να βρουν ανθρώπους, ζώα ή αντικείμενα που χάθηκαν. Στο Δρυιδισμό οι Βάρδοι ήταν  θεόπνευστοι ποιητές, οι Οβάτες θεραπευτές και επικεφαλής όλων ο Δρυίδης, ο σοφός μάγος. Στην Κίνα επικεφαλής του ιερατείου ήταν ο αυτοκράτορας.  Οι  Χαλδαίοι ιερείς με πρώτο τον Ζαρατούστρα ήταν Μήδοι μάντες, αστρολόγοι και βασιλικοί σύμβουλοι. Αυτοί συντηρούσαν την ιερή φωτιά. Η Αίγυπτος είχε ισχυρό ιερατείο με επικεφαλής τον φαραώ, αποτελούμενο από ευγενείς μάγους και σοφούς, που κρατούσαν μυστικές τις αστρονομικές, γεωμετρικές, ιατρικές κ.α. γνώσεις τους.  Οι  Σιντοϊστές έχουν ιερείς άντρες, άνω των 20 ετών (Shinshoku) με βοηθούς άντρες και γυναίκες. Αρχιερέας είναι ο αυτοκράτορας, που διορίζει το ιερατείο από τις  οικογένειες των ευγενών. Ο ευσεβής σίντο συμμετέχει στις ιεροπραξίες ή τις τελεί μόνος του.  Στον Ινδουισμό η κάστα των βραχμάνων τελεί θυσίες και προσευχές για θετικό κάρμα.  Χαμηλόβαθμοι βραχμάνοι κάνουν εγκαίνια, μαντείες, γάμους, εξορκισμούς και περιποιούνται αγάλματα θεών. Οι βουδιστές γκουρού, ιδίως της ιαπωνικής σχολής  Ζεν, με ασκήσεις διαλογισμού βοηθούν το μαθητή να φτάσει στο φωτισμό.   Στον  Ιουδαϊσμό  υπήρχε κληρονομικό ιερατείο (φυλή Λευί) ως την καταστροφή του 2^ου Ναού (70 μ.Χ) που το αντικατέστησαν οι ραβίνοι δάσκαλοι του νόμου. Το Ναό αντικατέστησε η συναγωγή. Στο Χρ/σμό  υπάρχουν βαθμοί ιερέων με επικεφαλής τους επισκόπους, για να τελούν τα μυστήρια. Οι λαϊκοί προτεστάντες αντικαθιστούν τους πάστορες. Ο Ισλαμισμός διαθέτει ιερατείο με Ουλεμάδες ή μουλάδες (γνώστες του νόμου). Αυτοί διακρίνονται σε Χαλίφη (ανώτ. άρχοντας), ιμάμη (για την προσευχή), μουεζίνη (καλεί τους πιστούς από το μιναρέ), χατίπη (αναγνώστης), καδή (δικαστής της σαρία), μουφτή (νομοδιδ/λος).

ΙΕΡΑ ΒΙΒΛΙΑ

 Οι κήρυκες κάθε θρησκείας εφοδιάζουν το ιερατείο τους με «θεόπνευστα» βιβλία, που αποκαλύπτουν «αλήθειες» και επιβάλλουν κανόνες. Οι αρχαίοι Έλληνες μάθαιναν τους μύθους των θεών τους από τη Θεογονία του Ησιόδου και τα Έπη  του Ομήρου (8^ος αι. πΧ).  Η Βαβυλωνιακή κοσμογονία «Ενούμα Ελίς», (7 πήλινες πινακίδες, Βιβλιοθήκη Ασουρμπανιμπάλ, Μοσούλη- Ιράκ) διαβαζόταν στους ναούς κατά την Βαβυλωνιακή Πρωτοχρονιά. Οι Αιγύπτιοι είχαν οδηγό για τη μεταθανάτια ζωή το Βιβλίο των Νεκρών  που γραφόταν στους τοίχους τάφων, σε σαρκοφάγους και σε παπύρους.   Το Πόπολ Βουχ είναι  ιερό βιβλίο των Μάγια της Γουατεμάλας. Οι Ταοϊστές πληροφορούνται για τη δύναμη του Τάο από το βιβλίο του Λάο Τσε «Τάο τε κινγκ». Οι οπαδοί του  Κομφούκιου έχουν το «Κινγκ» (5 τόμοι ποίηση, ιστορία, μαντική, εθιμοτυπία) και το  «Στσε-σου» (3 τόμοι με κανόνες ηθικής). Οι   Σιντοϊστές μελετούν το Κοντζίκι (Ιστορία) και το Νιχονσόκι (χρονικό της Ιαπωνίας). Οι  Ινδουιστές έχουν τις Βέδες (1200-600 π.Χ.), τα έπη Μαχαμπαράτα και Ραμαγιάνα, τις Βραχμάνες (τυπικό τελετών), τις Αρανυάκες(γνώμες ασκητών) και τη Βεδάντα που περιέχει Ουπανισάδες (φιλοσοφία-θεολογία), Σούτρα (κανόνες) και Τάντρας (διδαχές). Οι Βουδιστές συμβουλεύονται τις διδαχές του Βούδα  Αβαντάνας, ταντρικά κείμενα (Κα-τζιουρ και Ταν-τζιούρ),τον Κανόνα Πάλι ή Τριπίτακα (τρίπτυχο) κ.α. Η Ζωροαστρική Βίβλος Αβέστα (=γνώση, 2^ος αι. μ.Χ) περιέχει τα Γκάθας (7^ος αι. π.Χ.), ύμνους του Ζωροάστρη.  Βίβλος των  Σιχ είναι η Γκρανθ (1604 μ.Χ) του γκουρού Αρτζούνα. Ο Ιουδαϊσμός έχει την Τορά (39 βιβλία: Νόμοι, Προφήτες, Αγιόγραφα) και το Ταλμούδ (Σχόλια και ερμηνείες. Ιεροσολυμιτικό:  4^ος αι.μ.Χ και Βαβυλωνιακό: 6^ος αι.μ.Χ.) Ο Χρ/σμός στηρίζεται στην Παλαιά Διαθήκη (μετάφραση της εβραϊκής Βίβλου από Ο΄ εβδομήντα Ιουδαίους, Αλεξάνδρεια, 3^ος αι. π.Χ.,49 βιβλία) και την Καινή Διαθήκη (4 ευαγγέλια, 67-95 μ.Χ.) Ο  Ισλαμισμός έχει το Κοράνι (απαγγελία του Γαβριήλ στο Μωάμεθ), που κατέγραψε ο διάδοχος του Μωάμεθ, Αμπού Μπακρ (632-634) και τροποποίησε ο  3^ος χαλίφης Οθμάν (7^ος αι.). 

ΙΕΡΟΙ ΤΟΠΟΙ

 Ορισμένοι τόποι λατρείας έχουν ιδιαίτερη θρησκευτική σημασία. Τα δάση και τα ξέφωτα ήταν οι ιεροί τόποι των Δρυίδων. Οι Ινδιάνοι  Χόπι θεωρούν ιερά τα βουνά τους.  Οι Ίνκας την πόλη Μάτσου Πίτσου στο Περού.  Οι Σιντοϊστές θεωρούν απαραίτητο το προσκύνημα στο ιερό της Αματεράσου (θεά του ήλιου) στην ιαπωνική πόλη Ίσε. Οι Βαβυλώνιοι, λάτρεις της «στρατιάς του ουρανού» έκτιζαν ζιγκουράτ, βαθμιδωτές πυραμίδες με ιερό στην κορυφή, από το οποίο οι ιερείς – αστρολόγοι παρατηρούσαν τα άστρα. Το πιο γνωστό είναι της Ουρ κοντά στις εκβολές του Ευφράτη (2100 π.Χ). Οι Αιγύπτιοι σέβονταν ως θεό το Νείλο κι έχτιζαν στις όχθες του επιβλητικούς ναούς (του Καρνάκ, της Μέμφιδας, του Λούξορ). Οι  Ινδουιστές στεγάζουν ιερά αντικείμενα στους περίτεχνους ναούς τους με τα χιλιάδες αγαλματίδια, όμως στο εσωτερικό των ναών έχουν πρόσβαση μόνο ιερείς. Τα πλήθη συγκεντρώνει ο ποταμός Γάγγης, γιατί πιστεύουν στην εξαγνιστική δύναμη των νερών του. Στις όχθες του είναι η πόλη Χαριντβάρ όπου έπεσε -σύμφωνα με το μύθο- το ποτό της αθανασίας, η Μπενάρες, όπου πρωτοκήρυξε ο Βούδας κι άλλες ιερές πόλεις όπου γίνονται τελετές και ρίχνονται στο ποτάμι στάχτες και πτώματα νεκρών. Προσκύνημα των Βουδιστών  είναι η στούπα Μποντνάθ στο Κατμαντού (Νεπάλ). Αρκετές περιοχές στα Ιμαλάια είναι ιεροί τόποι για  Βουδιστές και  Ινδουιστές. Θρησκευτική σημασία για τους Ζωροάστρες έχουν οι κορυφές των βουνών και τα σπήλαια (Μιθραία). Στην Αρχ. Ελλάδα ιεροί τόποι ήταν σπήλαια, πηγές, άλση και βουνοκορφές, όπου έκτιζαν ναούς, μαντεία και Ασκληπιεία. Για τους Ισραηλίτες  ιερότερος τόπος στη γη είναι ο Ναός του Σολομώντα, από τον οποίο απέμεινε το δυτικό τείχος. Για τους Χριστιανούς είναι οι «Άγιοι Τόποι» της Ιερουσαλήμ, όπου περπάτησε ο Ιησούς και για τους Μουσουλμάνους το ιερό Κάαμπα στη Μέκκα, προς την κατεύθυνση του οποίου στρέφονται, όταν κάνουν προσευχή...