Η σχέση της Εκκλησίας με την κοσμική Παιδεία

Το 1898 στην Πάτμο ο Πρώσος P. Lindau, διαπίστωνε  τη  «φοβερή αμάθεια των μοναχών»¹ . Άγγλος πρεσβευτής στην Πόλη, ο Thomas Roe διαμαρτυρόταν ότι αρχαία βιβλία, που «ο πατριάρχης ….δεν έχει ιδέα για την αξία τους»  «σαπίζουν ανάμεσα στους αμαθείς». Ο Γάλλος γιατρός και βοτανολόγος Belon καταγγέλλει ότι αρχιερείς και πατριάρχες είναι εχθροί της φιλοσοφίας και αφορίζουν κάθε κληρικό που μελετά βιβλία μη θεολογικά. Οι χριστιανοί που μελετούν ποίηση και φιλοσοφία είναι αδύνατο να λάβουν συγχώρηση χωρίς πληρωμή χρημάτων ή ραβδισμούς. Η παιδεία του λαού παραμελήθηκε και σοφοί δάσκαλοι καταδιώχτηκαν.² Ο Μωάμεθ έκανε πατριάρχη τον Γεώργιο Σχολάριο, γιατί με τα κηρύγματά του καλλιεργούσε τον φιλοτουρκισμό. Μαζί με το Νοταρά και άλλους ανθενωτικούς ήταν εχθρός του Κων/νου Παλαιολόγου και άνοιξαν τις πόρτες του Κάστρου για να μπουν οι Τούρκοι, ενώ ο πιστός στον Παλαιολόγο στρατός πολεμούσε ακόμη. Κατά το ισλαμικό δίκαιο οι πόλεις που συνθηκολογούσαν δεν καταστρέφονταν και η κοινωνική τάξη δεν ανατρεπόταν. Γι αυτό ο Μωάμεθ έκανε τον Σχολάριο πατριάρχη με πολλά προνόμια. Έτσι ο ανώτερος κλήρος έγινε "ξένος προς το πενθούν και πάσχον έθνος" και επιδόθηκε σε αγοραπωλησία των εκκλησιαστικών αξιωμάτων και καταλήστευση των σκλάβων. Γι αυτό "ο κλήρος ετάχθη κατά το πλείστον  ....υπέρ της τουρκικής κυριαρχίας."³

……

¹ Ενεπεκίδη Π.Κ. Αρχιπέλαγος, 1997-Εστία.

² Περιοδ. Ναυπλίου «Αθηνά», 1831

³Π. Πιπινέλη,"Πολιτική Ιστορία της Ελλην. Επαναστάσεως".