Σχέση Εκκλησίας - Παιδείας

Οι φιλόσοφοι του Διαφωτισμού, ιδίως ο Βολταίρος, ήταν το κόκκινο πανί για τους ορθόδοξους ιεράρχες. Τους χαρακτήριζαν «λιμπερτίνους» και «ιλουμινάτους χοίρους».  Ο δάσκαλος της Πατριαρχικής Σχολής Μακάριος Καβαδίας έγραψε λίβελλο κατά του Βολταίρου και των οπαδών του (1802) όπου χωρίς να τον γνωρίζει, τον βρίζει  δύσμορφο, γόνο ανάξιων γονέων, λαίμαργο και έκφυλο. Ο  Σχολάρχης Σέργιος Μακραίος  “παράφρονα, αμαθή, χυδαιότατο, ασύνετο, φλύαρο, ψευδώνυμο φιλόσοφο, αηδέστατο κωμωδό, βδελυρό αδολέσχη κλπ». Το πατριαρχείο τον ονόμαζε ρωμαιοκαθολικό, ενώ ήταν εχθρός του παπισμού (Δημαράς «La fortune de Voltaire»-1969). Κάποιος θρασύδειλος Μ. Περδικάρης βρίζει το Ρήγα «βδελυρόν και αχρείον κάθαρμα», που θέλει να επαναφέρει τους νόμους του Λυκούργου «επειδή εφλυάρησαν…ένας Βολταίρος φαυλόβιος και ένας Μιραβός (=Μιραμπώ) αφρονέστατος» («Ρήγας ή κατά ψευδοελλήνων», 1811).  Οι νέοι που γύριζαν από σπουδές στην Ευρώπη έπρεπε «να κηρύξωσιν από του άμβωνος ότι επαλινόστησαν …πειθήνια τέκνα της Ορθοδόξου Εκκλησίας» (Διον. Θερειανός «Αδ. Κοραής» 1889). Ο αγιορείτης Κύριλλος Λαυρειώτης, αποκαλεί το Ρήγα “διεφθαρμένον την φρένα” και χαίρεται που έγινε τροφή “τοις εν τω ποταμώ Ίστρω ιχθύσι…μετά των αυτού συνωμοτών και ύλη της αιωνίου κολάσεως”.