Ψυχή

  Κοινό στοιχείο των θρησκειών είναι η πίστη στην ύπαρξη ψυχής,  που επιζεί μετά το θάνατο του σώματος.  Οι περί ψυχής αντιλήψεις διαφέρουν από θρησκεία σε θρησκεία. Οι αρχαίοι ΄Ελληνες θεωρούσαν την ψυχή  είδωλο και σκιά του ανθρώπου (Όμηρος). Οι ενάρετες ψυχές χαίρονται στα Ηλύσια Πεδία, ενώ οι αμαρτωλές τιμωρούνται στα Τάρταρα. Κατά τον Παρμενίδη η ψυχή έχει ουράνια προέλευση. Κατά τον Εμπεδοκλή, είναι  συνδυασμός 4 στοιχείων (πυρ, ύδωρ, αήρ, γη). Κατά τον Ηράκλειτο είναι από πυρ. Όταν μετατραπεί σε νερό, πεθαίνει. Κατά τον Πλάτωνα ό,τι φανταζόμαστε το γνώρισε η ψυχή μας στον κόσμο των ιδεών (Φαίδων).  Η ψυχή που ενσαρκώνεται, διχάζεται σε σώματα που έλκονται μεταξύ τους (Συμπόσιο). Έδρες της ψυχής: κεφάλι-νόηση, στήθος–συναίσθημα, κοιλιά-επιθυμία (Φαίδρος). Προορισμός της, η ένωση  με την ψυχή του κόσμου (Πλωτίνος, Νεοπλατωνικοί). Η ιουδαϊκή Καμπάλα διακρίνει την ψυχή σε νέφες (σωματικές λειτουργίες), ρούαχ (ηθική), νεσαμάχ (νόηση). Ο Χριστ/σμός διδάσκει ότι η ψυχή δημιουργείται την ώρα της σύλληψης. Κατά την ανάσταση θα ενωθεί ξανά με το σώμα. Ο Ωριγένης, πιστός στην προΰπαρξη της ψυχής και τη μετενσάρκωση, αφορίστηκε (5^η Οικ. Σύνοδ. 553μ.Χ).  Η ιδέα της μετενσάρκωσης είναι πολύ παλιά σε όλο τον κόσμο.  Στην Αρχαία Ελλάδα την δίδασκαν Ορφικοί, Πυθαγόρειοι και Πλατωνικοί. Τα Ορφικά μυστήρια (6^ος αι. π.Χ.) απέβλεπαν στην ένωση ψυχής-θεού. Τα Ελευσίνια μυστήρια περιέγραφαν την κάθοδο της ψυχής στη γη με σκοπό τη γνώση. Με την «εποπτεία» θυμόταν τη θεία καταγωγή της και τις προηγούμενες ενσαρκώσεις της (Πλάτ. Φαίδρος). Η ψυχή του νεκρού μύστη έπινε νερό από την πηγή της Μνημοσύνης λέγοντας: «είμαι παιδί της Γης και του έναστρου ουρανού» (χρυσή πλάκα του Ιππωνίου).  Κάθε Άνοιξη γινόταν στην Αθήνα τελετή για τις ψυχές των νεκρών,  οι Χύτροι και οι Χόες κι έβραζαν σπόρους σε χύτρες για το χθόνιο Ερμή και το Διόνυσο, σαν τα σημερινά κόλλυβα. Ο Ιουδαϊσμός δεν απέκλειε τη μετενσάρκωση. Οι Φαρισαίοι και ο Φίλων δέχονταν την περί ψυχής φιλοσοφία του Πλάτωνα, ενώ οι Σαδδουκαίοι θεωρούσαν το θάνατο οριστικό τέλος. Η ψυχή του Ινδουιστή (άτμαν) επιθυμεί να ενωθεί με το μπράχμαν (συμπαντική ψυχή). Στριφογυρνά στον κύκλο της σαμσάρα (μετενσαρκώσεις) μέχρι να εκμηδενιστεί το κάρμα της (προηγούμενες πράξεις). Με τη γιόγκα (στροφή του νου στο άτμαν) δεν παράγεται κάρμα και το άτμαν βυθίζεται στο μπράχμαν. Ο Βουδιστής  επιδιώκει τη νιρβάνα, τη λύτρωση από τον πόνο και τη διάλυση της ψευδαίσθησης. Οι μοναχοί διαβάζουν στις κηδείες τη Θιβετιανή Βίβλο των νεκρών που δίνει οδηγίες στην ψυχή τι πρέπει να κάνει μέχρι την επόμενη μετενσάρκωσή της. Ο Ισλαμιστής πιστεύει ότι, όταν θάβεται το σώμα, η ψυχή ανακρίνεται από αγγέλους και μετά περιμένει την τελική κρίση. Σε Αιγυπτιακές δοξασίες (Βίβλος των νεκρών) η  ψυχή του νεκρού ζυγίζεται με αντίβαρο ένα φτερό.  Αν είναι ενάρετη, πάει στον Όσιρι, αλλιώς την τρώει ο Αμμίτ, κροκόδειλος- ιπποπόταμος. Η αθανασία εξασφαλίζεται με τη μουμιοποίηση. Ο φαραώ είχε 2 ψυχές, η μια γινόταν άστρο. Οι  Ταοϊστές πιστεύουν ότι η κατώτερη ψυχή, πο, επιστρέφει στη γη και η ανώτερη, χουν, ενώνεται με την κι=  ψυχή του κόσμου. Ο βίαιος θάνατος κρατά τις ψυχές στη γη μέχρι να εκδικηθούν. Η ιδέα ότι εκδικούνται οι ψυχές υπήρχε και στις θρησκείες της Μεσοποταμίας. Κατά τον Σιντοϊσμό, η ενάρετη ψυχή ενώνεται με τους προγόνους και τα κάμι (θεούς) μέσα στην αρμονική δύναμη που περικλείει το παν (μουσούμπι).

ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ

  Κάθε θρησκεία έχει τον ηθικό της κώδικα με καθήκοντα για τους πιστούς και ποινές για τους παραβάτες. Ωστόσο οι θεοί και οι θεοποιημένοι ήρωες και άγιοι δεν είναι αμέμπτου ηθικής. Ακόμη και ο ιουδαϊκός θεός που οι χριστιανοί θεωρούν τέλειο είναι γεμάτος ανθρώπινα πάθη. Ο ηθικός κώδικας που επιβάλλουν οι θρησκείες έχει κάποιο απώτερο στόχο. Ο Μωσαϊκός Νόμος είχε σκοπό να κρατά ενωμένο τον Ιουδαϊκό λαό με την υποταγή στο θεό και τους εκπροσώπους του, ενδοφυλετική αλληλεγγύη και φυλετική καθαρότητα. Τα Αρχαία Ελληνικά Μυστήρια είχαν σκοπό την κάθαρση της ψυχής και τη βελτίωση του χαρακτήρα των μυστών. Ηθικά καθήκοντα ήταν ο σεβασμός προς  θεούς, την οικογένεια και την πατρίδα και η πατροπαράδοτη φιλοξενία. Οι Δρυίδες αποσκοπούσαν στην απόκτηση σοφίας και θεωρούνταν οι δικαιότεροι άνθρωποι. Οι Ινδιάνοι Χόπι απέφευγαν το ψέμα, την κλοπή και το φόνο. Η ηθική του Κομφούκιου διδάσκει ότι κάθε παρεκτροπή απειλεί την αρμονία του κόσμου. Ο Σιντοϊσμός δίνει έμφαση στην ενάρετη ζωή. Η ηθική του Βουδιστή υπαγορεύει  αγάπη προς όλα τα όντα, εγκράτεια, και υπομονή.  Ο Ζωροαστρισμός προτρέπει σε καλές σκέψεις, καλά λόγια και καλές πράξεις. Η διαστροφική ηθική του  Ινδουισμού με τις κλειστές κάστες και τη μοιρολατρία οφείλεται στην άποψη ότι η ευτυχία ή η δυστυχία εξαρτάται από το καλό ή το κακό  κάρμα, τις συνέπειες προηγούμενων πράξεων που ακολουθούν τον άνθρωπο στις μετενσαρκώσεις του. Στην Ισλαμική ηθική η τυφλή πίστη είναι κορυφαία αρετή και απαιτεί την τήρηση ορισμένων τυπικών πράξεων (περιτομή, προσευχή, νηστείες κλπ). Ο Χριστιανισμός στην εξελιγμένη μορφή του είναι ανεκτικός και συγχωρεί τα πάντα σ’ εκείνους που μετανοούν, ενώ καταδικάζει ακόμα και ενάρετους ανθρώπους, αν παρεκκλίνουν λίγο από τα δόγματα της Εκκλησίας. Οι θρησκείες γενικά επιβάλλουν την  υποταγή στους ηγεμόνες και το ιερατείο.

ΤΟ ΦΥΛΟ ΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ

ΤΟ ΦΥΛΟ ΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ: Κάποιοι μύθοι π.χ. των Ινδιάνων Ναβάχο, περιγράφουν τον πρώτο άνθρωπο ως ερμαφρόδιτο. Ο θεός δημιουργός των Ντογκόν της Δ. Αφρικής έφτιαξε ένα αυγό με δύο ζεύγη διδύμων που θα γίνονταν 2 ερμαφρόδιτα όντα, τέλεια, για να κατοικήσουν στον κόσμο, αλλά το πείραμα απέτυχε. Ο ιουδαϊκός θεός έφτιαξε τους πρώτους ανθρώπους κατ’ εικόνα και ομοίωσή του, άρα  ανδρόγυνους, αφού ο ίδιος είναι πατέρας και μάνα. Ένας αρχαιοελληνικός μύθος εξηγεί την ερωτική έλξη υποστηρίζοντας ότι τα πρώτα όντα ήταν σφαιρικά και είχαν 3 γένη, αρσενικό, θηλυκό, μικτό. Ο Δίας για να μειώσει τη δύναμη τους τα έκοψε στα 2 κι από τότε αναζητούν το άλλο μισό τους (Πλάτων, «Συμπόσιο»).

 ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ  ΤΟΥ  ΑΝΘΡΩΠΟΥ  Στις περισσότερες θρησκείες συναντάμε την ιδέα ότι όλα στον κόσμο έχουν ένα σκοπό προκαθορισμένο από το θεό (τελεολογία). Στον ιουδαϊσμό  είναι η τήρηση του Νόμου του θεού, που εξασφαλίζει την εύνοιά του και την  ευημερία. Στο χριστιανισμό ο άνθρωπος έχει προορισμό του τη μέλλουσα αιώνια ζωή. Στον ισλαμισμό με την υποταγή στον Αλλάχ επιδιώκονται μεταθανάτιες υλικές απολαύσεις. Οι λαοί της Μεσοποταμίας πίστευαν ότι πλάστηκαν για να υπηρετούν ανάγκες των θεών. Στη Ζωροαστρική θρησκεία των Περσών οι πιστοί πρέπει να συμμετέχουν στον αγώνα για την επικράτηση του καλού, ώστε να πετύχουν την τελική δικαίωση και ευτυχία. Οι Ανιμιστές (σαμάνοι) επιδιώκουν ν’ αποκτήσουν την μυστική γνώση και τις δυνάμεις που κατέχουν τα πνεύματα. Ινδουιστές και Βουδιστές θέλουν να ενωθούν με το θεϊκό στοιχείο του σύμπαντος ξεφεύγοντας από τον κύκλο της σαμσάρα,  των μετενσαρκώσεων, και να βυθιστούν στη νιρβάνα. Οι Ταοϊστές επιζητούν την μακροβιότητα και  αθανασία. Οι αρχαίοι Έλληνες με τη βοήθεια των μυστηρίων προσπαθούσαν να ζουν  θεάρεστα και να κατακτήσουν την αιώνια ευδαιμονία.  Μια παροιμία των Αβορίγινων  εκφράζει εύστοχα την αντίληψη για τον δικό τους προορισμό: "Είμαστε επισκέπτες σ’ αυτό το χρόνο, σ’ αυτό το μέρος. Σκοπός μας, να παρατηρήσουμε, να μάθουμε,…ν’αγαπήσουμε…μετά επιστρέφουμε σπίτι".

                                                                                                       

Η ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΘΝΗΤΟΤΗΤΑΣ

Η ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΘΝΗΤΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟΥΣ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΥΣ ΜΥΘΟΥΣ

Πολλοί μύθοι προσπάθησαν να δικαιολογήσουν τη θνητότητα των ανθρώπων. Ως αιτία επικαλούνται κάποιο προπατορικό αμάρτημα, που συνήθως διαπράττει γυναίκα, εξαπατημένη από τον αντίπαλο του θεού. Έτσι εξηγούν την ύπαρξη του κακού στον κόσμο. Στο Ζωροαστρισμό για όλα φταίει ο θεός του κακού, ο Αριμάν. Αυτός σκότωσε τον πρώτο άνθρωπο, που ο Άχουρα Μάζντα είχε πλάσει από φως και εξαπάτησε το πρώτο ανδρόγυνο, που βγήκε από το φυτό, το οποίο φύτρωσε εκεί πού έπεσε το σπέρμα του πρωτάνθρωπου. Έτσι πέτυχε να λατρεύουν οι άνθρωποι τον κακό θεό και όχι τον καλό θεό, με ό,τι συνεπάγεται αυτό. Σε μύθο των Ντογκόν η ατέλεια του κόσμου μας και η θνητότητα οφείλεται στην βιασύνη ενός από τα δίδυμα του αυγού που δημιούργησε ο θεός. Αυτό δεν περίμενε να εκκολαφθεί, αλλά βγήκε πρόωρα μαζί με το εσωτερικό του αυγού που έγινε το υλικό της δημιουργίας. Ο δημιουργός θυσίασε το άλλο δίδυμο, αλλά η ατέλεια παρέμεινε. Οι Μπαλούμπα (Αφρική) διηγούνται ότι οι πρώτοι άνθρωποι άλλαζαν κρυφά δέρμα και γίνονταν αθάνατοι. Η περιέργεια μιας γυναίκας, που είδε τη γειτόνισσά της ν’ αλλάζει, έγινε αιτία να χάσουν την αθανασία. Οι Ίμπο (Νιγηρία) λένε ότι ο θεός Τσούκου έστειλε ένα σκύλο να πει στους ανθρώπους, πώς ν’ αναστήσουν τον πρώτο τους νεκρό. Ο σκύλος άργησε κι ένα πρόβατο μετέφερε λάθος μήνυμα, να τους θάβουν. Έτσι οι άνθρωποι έγιναν θνητοί. Σε μύθο των Αβορίγινων, οι άνθρωποι θέλησαν να σκοτώσουν το θεό Gidja, γιατί τον θεώρησαν υπεύθυνο για το θάνατο του άστρου της Αυγής. Αυτός, για τιμωρία, τους έκανε θνητούς. Οι Μαϊντού (Καλιφόρνια) λένε πως το Κογιότ δεν άφησε το δημιουργό να κάνει τους ανθρώπους αθάνατους.  Ο μύθος από τη Σιβηρία λέει για το θεό Ούλγκαν, ότι άφησε τον σκύλο να φυλάει το πρώτο ζευγάρι που έπλασε, μέχρι να βρει και να του δώσει αθάνατο πνεύμα. Ο Έρλικ, ο βοηθός του, δωροδόκησε το σκύλο να κοιτάζει αλλού και φύσηξε αυτός θνητή ζωή στα σώματα. Ο Ούλγκαν τιμώρησε το σκύλο να είναι φύλακας των ανθρώπων κι έκανε τον Έρλικ βασιλιά στον Κάτω Κόσμο. Ο πιο διαδεδομένος μύθος  πάνω στο θέμα της θνητότητας και της φυσικής φθοράς είναι του Αδάμ και της Εύας που ξεγελάστηκαν από το φίδι κι έφαγαν τον απαγορευμένο καρπό της γνώσης, όπως πιστεύουν Ιουδαίοι, Χριστιανοί και Μουσουλμάνοι.

θρησκευτικοί μύθοι για την προέλευση των ανθρώπων

Οι θρησκευτικοί μύθοι για την προέλευση των ανθρώπων  παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία και σχέση με την αξία που δίνει στον άνθρωπο κάθε πολιτισμός. Οι Έλληνες πίστευαν ότι είναι αυτόχθονες (γηγενείς) ή γόνοι θεών ή μεταλλάχθηκαν από φίδια (Κέκροπας, Εριχθόνιος), έντομα (μυρμήγκια> Μυρμιδόνες) ή από τις πέτρες που έρριξαν με εντολή του Δία ο Δευκαλίων και η Πύρρα μετά τον κατακλυσμό.  Μύθοι της Ωκεανίας λένε ότι οι άνθρωποι βγήκαν από το έδαφος ή από αβγά.  Της Ινδονησίας, ότι είναι απόγονοι 4 αδελφιών που κατέβηκαν από τον ουρανό και δεν μπόρεσαν να επιστρέψουν. Της  Αυστραλίας, ότι οι πρόγονοι των ιθαγενών που είναι ζωγραφισμένοι στους βράχους βγήκαν από ένα κόκκινο αυγό, που έπεσε από τον ουρανό και το χώμα κοκκίνησε. Σε άλλους μύθους οι άνθρωποι έγιναν από θεϊκό στοιχείο, π.χ. -ιδρώτα θεού που έσταξε στο χώμα (Σερβία) -δάκρυα που έπεσαν στη γη από το μάτι του Ατούμ, όταν βρήκε τα εγγόνια του, τον Γκεμπ (γη) και τη Νουτ (ουρανός), που είχαν χαθεί (Αίγυπτος) -αίμα του θεού Κίνγκου, που σκότωσε ο Μαρντούκ, αλλά και συνεύρεση του θεού του αέρα Ενλίλ με τη μάνα του Γη (Μεσοποταμία).  Από αίμα του Κετσαλκόατλ, θεού- φίδι των Αζτέκων, πάνω σε κόκκαλα από τη χώρα των νεκρών. –Από την καρδιά του θεού Διόνυσου και τις στάχτες των Τιτάνων που τον κατεβρόχθισαν (ορφική διδασκαλία). -Από το σώμα του γίγαντα Πουρούσα που είχε χίλια κεφάλια, μάτια και πόδια. Οι βραχμάνοι έγιναν από το στόμα του και οι κατώτερες τάξεις από τα πόδια (Ινδουισμός). Με πηλό που ζωντάνεψε από την πνοή του έπλασε τον άνθρωπο ο θεός των Ιουδαίων, Χριστιανών και Μουσουλμάνων. Ο Αιγυπτιακός θεός Χνουμ, που είχε κεφάλι κριού, τον έπλασε στον αγγειοπλαστικό τροχό και του εμφύσησε τη ζωή. Ο θεός Καρόρα της φυλής Αραντάν (Αυστραλία) έπλασε από πηλό τον άντρα και ο αδελφός του τη γυναίκα. Σιντοϊστικός μύθος εξηγεί πως οι άνθρωποι καμπουριάζουν, επειδή οι πρωτόπλαστοι Αϊνού έγιναν από χώμα και η ραχοκοκαλιά τους από κλαδί ιτιάς.  Ο Ούλγκαν (θεός των Τατάρων της Σιβηρίας) έπλασε τον 1^ο άντρα από λάσπη και πέτρες. Οι Ινδιάνοι Μόντοκ ξεφύτρωσαν από κόκκαλα  που έφερε από τον Κάτω Κόσμο και τα έσπειρε ο Γέροντας των Αρχαίων, ο Κουμούς. Οι Δρυίδες πίστευαν ότι οι άνθρωποι προήλθαν από δέντρα. Οι Αβορίγινες ότι η πρώτη γυναίκα έγινε από μίσχο άνθους. Οι Σκανδιναβικοί θεοί Οντίν, Βίλι και Βε έφτιαξαν τους πρώτους ανθρώπους, τον Ασκ και την Έμπλα από δύο κούτσουρα. Ο Ζωροαστρικός Άχουρα Μάζντα έπλασε από φως τον πρώτο άνθρωπο Γκαγιομάρτ, αλλά τον σκότωσε ο κακός Αριμάν. Από το σπέρμα του φύτρωσε το φυτό ραβέντι που έκανε το 1^ο  ανδρόγυνο. Αβορίγινες και Ινδιάνοι διηγούνται ότι οι άνθρωποι προήλθαν από τοτέμ (ζώα ή δέντρα) ή άμορφους όγκους… Στους περισσότερους μύθους κρύβεται η ιδέα ότι ο άνθρωπος είναι κομμάτι της φύσης με ένα θεϊκό σπινθήρα μέσα του που τον ξεχωρίζει από τα άλλα όντα.

Κίνητρο του δημιουργού

Το  Κίνητρο του δημιουργού  διαφέρει από θρησκεία σε θρησκεία

Στον Μπράχμαν δεν άρεσε η μοναξιά (Βραχμανισμός). Το ίδιο κίνητρο είχε και η θεά Nuwa που έφτιαξε τους ανθρώπους από λάσπη του Κίτρινου Ποταμού (Κινέζικος μύθος).  Οι θεοί της Μεσοποταμίας ήθελαν να φορτώσουν σε κάποιους τις δικές τους αγγαρείες (καλλιέργεια γης, κτηνοτροφία κλπ), για να ξεκουραστούν. Ο αγαθός θεός των  Ζωροαστρών ήθελε συμπολεμιστές στον πόλεμο κατά του Κακού. Ο ιουδαϊκός θεός ήθελε επιστάτες και καλλιεργητές για τον κήπο της Εδέμ. Ο χριστιανικός θεός επιθυμούσε να αγαπά και να τον αγαπούν, ενώ ο ισλαμικός ικανοποιείται δοκιμάζοντας την  πίστη των δικών του…

 Θεοί  πάσχοντες υπέρ των ανθρώπων  Πολλές μυθολογίες περιγράφουν τα πάθη θεών για το καλό των ανθρώπων. Σε μύθο των Πυγμαίων και Μπαντού το τέρας Καμάππα κατάπιε τους ανθρώπους. Ο θεός Λιτουολονέ, για να τους σώσει, άφησε να τον καταπιεί κι εκείνον και μετά του έσκισε τα σωθικά και τους ελευθέρωσε. Ένας μύθος της φυλής Μάνταν λέει για τον θεό Μόνο που για να βοηθήσει τους ανθρώπους μπήκε στο καλαμπόκι που έτρωγε μια κόρη κι αυτή τον γέννησε και έγινε σοφός σύμβουλος και προστάτης της φυλής του. Ο Νόμο από το Σείριο, θεός των νερών, τάισε με το σώμα του τους ανθρώπους. Πέθανε, αναστήθηκε και θα ξανακατέβει στη γη με μια κιβωτό (Ντογκόν, Μάλι).  Ο Προμηθέας έκλεψε για χάρη των ανθρώπων τη φωτιά από τον Ήφαιστο και τις επιστήμες από την Αθηνά και τιμωρήθηκε από το Δία με το να δεθεί σε βράχο του Καυκάσου και ένας γύπας να του τρώει το συκώτι. Όταν ο Δίας έκανε κατακλυσμό, για να πνίξει το ασεβές Χάλκινο Γένος, ο Προμηθέας ενημέρωσε το γιο του, Δευκαλίωνα να φτιάξει κιβωτό και να σωθεί με τη γυναίκα του Πύρρα και το γιο τους Έλληνα. Από αυτούς  προήλθε το 4^ο Γένος, των Ηρώων. Το πιο γνωστό παράδειγμα πάσχοντος θεού είναι ο χριστιανικός θεάνθρωπος Ιησούς,  που σταυρώθηκε, για να συγχωρέσει ο θεός την ανυπακοή των πρωτοπλάστων.

Τερατόμορφος ή ζωόμορφος δημιουργός

Τερατόμορφος ή ζωόμορφος δημιουργός

Υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις στις οποίες οι θεοί-δημιουργοί είναι τερατόμορφοι: Ο Σουμεριακός Μαρντούκ, θεός του ήλιου, είχε τέσσερα μάτια, κέρατα ταύρου και φτερά. Ο θεός του ουρανού, Bunjil, των Αβορίγινων (Ν. Αυστραλία) ήταν αετός ή γεράκι.  Ο θεός Κάανγκν των Βουσμάνων, που σκοτώθηκε από ανθρώπους-αγκάθια, αλλά αναστήθηκε, ήταν επίσης τερατόμορφος. Η μάνα του ανώτατου θεού των  Αζτέκων ( Μεξικό), του  Κετσαλκόατλ, (φτερωτό φίδι) ήταν κι αυτή τέρας ονομαζόμενο Κοατλίκουε (= φούστα από φίδια) και φορούσε περιδέραιο από ανθρώπινες καρδιές. Σε άλλους μύθους ιθαγενών της Αμερικής ο θεός φτερωτό φίδι ανανέωνε τον κόσμο μετά από κάθε καταστροφή.  Στην Αιγυπτιακή μυθολογία ο Ατούμ- Ρα (ήλιος) είχε κεφάλι γερακιού και σώμα άντρα. Σύμφωνα με άλλο μύθο ο Ατούμ είχε μόνο ένα μάτι και όταν χάθηκαν στο σκοτάδι ο Ουρανός και η Γη το έστειλε να τους βρει...   Οι θεοί-δημιουργοί με την τερατόμορφη όψη αντιπροσωπεύουν τις φοβερές κοσμογονικές δυνάμεις που δημιουργούν και καταστρέφουν τον κόσμο.

                                                     

Γυναίκα δημιουργός

                                       Γυναίκα δημιουργός

  Στις αρχαιότερες λατρείες κυριαρχεί η θηλυκή θεότητα Μάνα Γη, η τροφός των ανθρώπων, που δημιούργησε το σύμπαν γεννώντας τα συστατικά του. Στην Θεογονία του Ησιόδου η Γη προϋπήρχε αυτογέννητη μαζί με το Χάος και τον Έρωτα και γέννησε με παρθενογένεση τον Ουρανό, τα Όρη και τον Πόντο. Μαζί με τον Ουρανό γέννησε τον Ωκεανό και άλλες θεότητες που εκπροσωπούν φυσικές δυνάμεις. Στην προϊστορική  Ελλάδα, ιδίως τη μινωική Κρήτη και τα νησιά των Κυκλάδων, ήταν η θεά της γονιμότητας με τις υπερτονισμένες καμπύλες. Όταν παραγκωνίστηκε από τις αρσενικές θεότητες, έγινε θεά της Γεωργίας (Γη+Μήτηρ= Δημήτηρ, Δήμητρα). Στην Ινδική μυθολογία η θεά Σάκτι ή Ντέβι είναι η δημιουργική δύναμη. Το σύμπαν είναι μια εκδήλωσή της. Σε βαβυλωνιακό μύθο η θεά Αρούρου έπλασε από πηλό τον Ενκιντού, φίλο του ήρωα Γκιλγκαμές. Σε μύθο από την Κίνα τους ανθρώπους δημιούργησε  η θεά Nuwa από λάσπη του Κίτρινου Ποταμού. Στον Ταοϊσμό Μητέρα των πάντων είναι το Γιν, το θηλυκό στοιχείο, η μήτρα του κόσμου.

                       Αρσενικοθήλυκος ή άφυλος δημιουργός  

Κάποιοι μύθοι περιγράφουν το θεό-δημιουργό χωρίς φύλο ή ερμαφρόδιτο. Η φυλή Φον (Μπενίν Δ. Αφρική) πιστεύει ότι ο θεός Νάνα- Μπουλούκου, που δεν έχει φύλο,  ζει στο στόμα του φιδιού – ουράνιου τόξου κι έχει δίδυμα παιδιά του τη Μάουου (φεγγάρι) και τον Λίσα (ήλιος). Ο Αιγυπτιακός Ατούμ  αποκαλείται «Εκείνος-Εκείνη». Αυτός δημιούργησε το πρώτο βουνό και τους θεούς του ανέμου και της υγρασίας, που γέννησαν τον ουρανό και τη γη.  Ο Εβραϊκός θεός είναι πατέρας και μάνα, γι αυτό προσφωνείται στον πληθυντικό ως Ελοχίμ. Ο ίδιος λέει «υιούς εγέννησα» (Ησαϊας, α΄2). Οι «υιοί του θεού» με τις κόρες των ανθρώπων γέννησαν τους γίγαντες (Γένεση, στ΄2). Ο Πολυνησιακός θεός Ταάροα είναι ερμαφρόδιτος. Στη Σιντοϊστική μυθολογία ο πρώτος θεός χώρισε το ερμαφρόδιτο σώμα του σε αρσενικό (Ιζανάγκι) και θηλυκό (Ιζανάμι), που έγιναν οι γονείς των θεών. Ο Ομπαταλά, θεός των μαύρων σκλάβων Γιορούμπα (Καραϊβική),  ύψιστος στο πάνθεο Ορίτσα και δημιουργός των ανθρώπων, είναι πατέρας και μητέρα. Οι ιεραπόστολοι τον  ταύτισαν με την Παναγία της Χάριτος.                            

Ουράνιος δημιουργός:

Ουράνιος δημιουργός:   Στις  περισσότερες θρησκείες ο δημιουργός θεός κατοικεί στον ουρανό και είναι  ένας  και άντρας  π.χ. ο Νιαμαντού των Γουαρανί (Παραγουάη), ο Άχουρα Μάζντα των Ζωροαστρών. Ο Μαρντούκ των Βαβυλωνίων. Ο Γιαχβέ των Ιουδαίων, η Αγία Τριάδα των Χριστιανών ...  Σε μύθο της Δυτ. Κένυας, ο θεός Ουέλε Χακάμπα αφού δημιούργησε τον κόσμο, έφτιαξε τον ουρανό για κατοικία του. Σε άλλο αφρικανικό μύθο ο θεός θύμωσε γιατί οι άνθρωποι έκοβαν κομμάτια του ουρανού για να φτιάξουν σούπα, γι αυτό τον απομάκρυνε από τη γη. Ο θεός Baiame των Αβορίγινων (Ν.Α. Αυστραλία) δημιούργησε τον κόσμο και μετά απομακρύνθηκε. Ο Άμμα, ουράνιος δημιουργός των Ντογκόν (Μάλι), απογοητεύτηκε με την αποτυχία του πειράματός του και αποσύρθηκε..

 Πολλοί δημιουργοί:  Σε κάποιους μύθους οι δημιουργοί του κόσμου είναι περισσότεροι του ενός. Στο μύθο του Ονειρόχρονου των Αβορίγινων, τα πνεύματα που κοιμούνται κάτω από τη γη κι εμφανίζονται  στα όνειρα έδωσαν μορφή στα όντα. Σε άλλο μύθο, τα όντα που έφτιαξαν τον κόσμο, ήρθαν από τη θάλασσα. Στα βράχια αποτυπώθηκε η μορφή τους με φωτοστέφανο και χωρίς στόμα.  Στο Σκανδιναβικό μύθο οι δημιουργοί θεοί είναι τριάδα: Οντίν, Βίλι και Βε. Οι Ναβάχο (Αριζόνα) διηγούνται ότι δώδεκα θεοί έφτιαξαν τους ανθρώπους, έτσι που να τους μοιάζουν. Στον αρχαιοελληνικό μύθο ο Προμηθέας, γιος του Τιτάνα Ιαπετού με τη βοήθεια της Αθηνάς έφτιαξε τους πρώτους ανθρώπους (το Χρυσό Γένος) και ζώα από πηλό και φωτιά. Ο Επιμηθέας (αδελφός του) μοίρασε σε όλα τα πλάσματα εφόδια (γαμψά νύχια, δόντια, κέρατα κλπ) και μόνο στον άνθρωπο χάρισε τη λογική.  Στην εβραϊκή Βίβλο ο θεός έχει συνεργάτες γι αυτό μιλά στον πληθυντικό («ποιήσωμεν άνθρωπον», Γένεσις α΄26).  Στην κατηγορία αυτή ανήκουν οι  Τριαδικοί θεοί, π.χ.Των Ινδουιστών:   α) Ο Νάρα, η Νάριι  και ο Βέρνι (υιός)  β) Ο Μπράχμαν, ο Βισνού και ο Σίβα. Των Βαβυλωνίων: α)ο Άνου (ουρανού),ο Έα (νερών),ο Βάαλ (κύριος κόσμου).  β)ο Σιν (σελήνης),ο Σαμάς (ήλιου),η Ιστάρ (Γης). Των Αιγυπτίων:     α) ο Άμων-Ρα, η Μουτ  και ο υιός Χον.  β) ο Όσιρις,  η Ίσις και ο υιός Ώρος. Των Σκανδιναβών:   ο Οντίν, ο Θωρ (των καταιγίδων), η Φρέγια (της γονιμότητας) Των Φινλανδών:    ο Ούκκο (πατήρ), η Ιλματάρ (μήτηρ), ο Βεϊναμόινεν (υιός).  Φυλών του Περού: α) Απόμτι (πατήρ-ήλιος), Χουρούντι και Ιντικβόκι (θεοί αδέλφια)  β)Τανγκατάνγκο (=ένας σε τρεις, τρεις σε έναν) Της Πολυνησίας:   Ταάροα (δημιουργός του κόσμου), Ίνα (θηλυκό μέρος του), Όρος (υιός, δημιουργός του ανθρώπου, των φυτών και  ζώων). Των Χριστιανών:   Πατήρ,  Υιός  και άγιο Πνεύμα…

 Συνεργάτες  του δημιουργού άνθρωποι ή ζώα  υπάρχουν σε πολλούς μύθους π.χ. των Χόπι (Αριζόνα,Κολοράντο), φυλή μητριαρχική, όπου ο θεός Ταϊόβα έκανε τον 1^ο άνθρωπο, ενώ τα δίδυμα αγόρια της γυναίκας-Αράχνης έφτιαξαν ποτάμια, βουνά, ωκεανούς κ.λπ. Σε μύθο των Ναβάχο (Αριζόνα) το 1^ο  ζεύγος ανθρώπων έφτιαξε τον Ήλιο και τη Σελήνη από χαλαζία. Δύο γέροι σοφοί τους έδωσαν το πνεύμα τους. Τα υπολείμματα έγιναν αστερισμοί. Σε μύθο της Νοτ. Καλιφόρνιας οι θαλάσσιες χελώνες συνεργάστηκαν με το Μεγάλο Πνεύμα για να δημιουργηθεί ο κόσμος, τον οποίο κουβαλούν πάνω τους και όποτε λογομαχούν γίνεται σεισμός. Στη μυθολογία της Ωκεανίας ο δημιουργός της γης και του ανθρώπου έχει συνεργάτη τον άνθρωπο πουλί Tangata Manu…

Ο Δημιουργός του Κόσμου

Ο Δημιουργός του Κόσμου  στους θρησκευτικούς μύθους είναι πνεύμα ή κομμάτι της φύσης ή εκπροσωπεί τις αντίθετες δυνάμεις που συγκροτούν τον κόσμο. Υπάρχουν και μύθοι που παρουσιάζουν τον κόσμο αυτοδημιούργητο. 

-Πνεύμα: Όλοι οι θεοί είναι πνεύματα, ανθρωπόμορφα ή τερατόμορφα, παράδειγμα ο ιουδαϊκός Γιαχβέ, που ενώ είναι πνεύμα έχει ανθρωπόμορφο χαρακτήρα. Η απεικόνισή του απαγορεύεται, για να μη φαίνεται ο ανθρωπομορφισμός κι αυτή την απαγόρευση συνεχίζει ο ισλαμικός Αλλάχ, ενώ ο χριστιανικός τριαδικός θεός, αν και πνεύμα που απαιτεί πνευματική λατρεία, εικονογραφείται σαν άνθρωπος. Στο Ζωροαστρισμό ο Άχουρα Μάζντα είναι το καλό πνεύμα που τα δημιουργήματά του καταστρέφονται από το κακό πνεύμα Αριμάν. Πνεύματα είναι και οι θεοί-δημιουργοί των αφρικανικών θρησκειών, όπως ο  θεός Τσούκου της φυλής Ίμπο (Νιγηρία). Οι Γουαρανί (Παραγουάη) πιστεύουν ότι ο Νιαμαντού, θεός Πατέρας, δημιουργείται και δημιουργεί μέσα από τη θεϊκή του γνώση.

-κομμάτι της Φύσης: Στην Ιλιάδα γεννήτορας πάντων είναι ο Ωκεανός (Ξ, 246). Σε άλλο αρχαιοελληνικό μύθο Γαία και Ουρανός είναι πρόγονοι των θεών, ενώ ο Δίας, ο θεός που συμβολίζει τα καιρικά φαινόμενα- ονομάζεται  «πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε» (Ομήρου Ιλιάς, Θ΄,49). Στην Αίγυπτο, ο δημιουργός Ατούμ-Ρα είναι η ενσάρκωση του Ήλιου. Στους ιθαγενείς του Περού και στους Ίνκας (Νότ. Αμερική) ο θεός Πάτσα Κάμακ, που σημαίνει Δημιουργός του κόσμου ήταν θεότητα της γης. Ο θεός Σιμπού των ιθαγενών της Κόστα Ρίκα ήταν πουλί και έσπειρε στη γη καλαμπόκι από το οποίο ξεφύτρωσαν άνθρωποι…

-αντίθετες δυνάμεις: Σύμφωνα με τον Ταοϊσμό, το Τάο γεννά το Τάι- τσι (μεγάλη ενότητα) κι αυτό γεννά το γιν, που είναι σύμβολο του θηλυκού, της γης, της νύχτας, της σελήνης κ.λπ, και το γιανγκ, που συμβολίζει το αρσενικό, τον ουρανό, τον ήλιο, κλπ. Αυτές οι αντίθετες δυνάμεις δημιουργούν τα πάντα. Στον κοσμογονικό μύθο των Ιθαγενών Χουρόν τις αντίθετες δυνάμεις αντιπροσωπεύουν τα δίδυμα μιας γυναίκας που έπεσε από τον ουρανό. Ο καλός, δημιουργούσε εύφορες κοιλάδες,  ο κακός, άγονα βουνά. Ο ένας έσπερνε λουλούδια, ο άλλος αγκάθια κ.ο.κ.

-αυτοδημιούργητοι κόσμοι: Την ιδέα ότι ο κόσμος είναι αγέννητος και αιώνιος βρίσκουμε σε μύθους Ινδιάνων και Αβορίγινων, αλλά και σε κάποιους Έλληνες φιλοσόφους π.χ. τον Ηράκλειτο («κόσμον τόνδε τον αυτόν απάντων ούτε τις θεών ούτε ανθρώπων εποίησε, αλλ’ ην αιεί και έστι και έσται πυρ αείζωον, απτόμενον μέτρα και αποσβεννύμενον μέτρα»). Ο αιώνιος και αυθύπαρκτος κόσμος αναδημιουργείται κατά περιόδους μετά από καταστροφές. Οι Αζτέκοι πίστευαν ότι πριν από το δικό μας είχαν υπάρξει άλλοι 4 κόσμοι με τους Ήλιους τους (μύθος των 5 ΄Ηλιων). Ο 1^ος Ήλιος δημιούργησε τον ουρανό, τη γη, τη φωτιά και το πρώτο ζευγάρι ανθρώπων. Ο 2^ος τον άνεμο  (καταστράφηκε από τυφώνες). Ο 3^ος τη βροχή (καταστράφηκε από πύρινη βροχή). Ο 4^ος το νερό  (καταστράφηκε από κατακλυσμό. Τα ψάρια είναι οι ψυχές εκείνων των ανθρώπων). Ο 5^ος θα  καταστραφεί από σεισμό.  Στους Μάγια υπάρχει και 6^ος Ήλιος που θα σημάνει την επάνοδο του βασιλιά-θεού Κουκουλκάν (Φτερωτό Φίδι), που τον μπέρδεψαν με τους Ισπανούς κατακτητές το 1520 με αποτέλεσμα να καταστραφούν. Παρόμοιους μύθους με πολλούς κόσμους που καταστρέφονται  μετά από μεγάλα χρονικά διαστήματα είχαν και οι Ίνκα. Η βουδιστική διδασκαλία προχωρά ακόμη παραπέρα θεωρώντας τον κόσμο ως ψευδαίσθηση (Μάγια).

                                                         

Πρωταρχικό στοιχείο της δημιουργίας

2)  Χάος  Είναι φυσικό, πριν από τη δημιουργία του κόσμου να επικρατεί χάος, που συχνά συνδυάζεται με το νερό. Στη Θεογονία του Ησιόδου (8^οςαι.π.Χ) από το Χάος γεννήθηκαν η  Γη και  ο Έρως. Γη και Ουρανός γέννησαν τον Ωκεανό, από τον οποίο προήλθαν όλα (Ομήρου Ιλιάς, Ξ,246: «Ωκεανού, ος περ γένεσις πάντεσσι τέτυκται») Στη Σκανδιναβική μυθολογία από το Χάος αναδύθηκαν 2 βασίλεια, του Πάγου  και της Φωτιάς. Στο 1^ο  ζούσε ο γίγαντας Υμίρ, που από το σώμα του έγινε ο κόσμος. Στην Ιαπωνική μυθολογία από το χάος δημιουργήθηκε ένα αυγό που σχημάτισε τους Ουρανούς και τη Γη κι ανάμεσά τους εμφανίστηκαν οι θεοί (κάμι). Η 7^η γενιά θεών ήταν ο Ιζανάγκι και η Ιζανάμι, που γέννησαν τα νησιά της Ιαπωνίας και τα πνεύματα της φύσης.

3) αυγό:   Πολλές κοσμογονίες περιλαμβάνουν το κοσμικό αυγό, που περικλείει το σύμπαν, π.χ. ο Ορφικός μύθος (6^ος αι.π.Χ.) για το Χρόνο που δημιούργησε τον αιθέρα και ένα αυγό, από το οποίο βγήκε ο Φάνης ή Έρως, αρσενικοθήλυκος, με χρυσά φτερά. Με την αδελφή του Νύκτα γέννησε τον Ουρανό, αλλά ο Δίας (θεϊκό πυρ) κατάπιε το Φάνη και αναδημιούργησε τον κόσμο. 

   Στον Ταοϊστικό μύθο το πουλί Τιεν γέννησε το κοσμικό αυγό, που περιείχε το γιν και το γιανγκ και τον γίγαντα Παν κου. Από τα υλικά του αυγού έγινε το σύμπαν κι από τους ψύλλους του Παν Κου οι άνθρωποι.

   Στο έπος Καλεβάλα (Φινλανδία ) μια πάπια γέννησε 6 χρυσά αυγά κι ένα σιδερένιο, στο γόνατο της θεάς Ιλματάρ, που κολυμπούσε 700 χρόνια  στον ωκεανό έγκυος. Από αυτά βγήκαν η γη, ο ουρανός και ό,τι υπάρχει.

  Στον Αιγυπτιακό μύθο το αυγό της όρνιθας Σεμπ περιείχε τον Ρα (΄Ηλιο), που γέννησε τον Γκεμπ (Γη) και τη Νουτ (ουρανός). Κατά την εαρινή ισημερία (επέτειος δημιουργίας του κόσμου) οι Αιγύπτιοι έβαφαν αυγά.

  Στον ινδουιστικό μύθο από το κέλυφος του αυγού του κύκνου της αιωνιότητας, έγινε ο πνευματικός κόσμος κι από τον κροκό του ο φυσικός κόσμος.   

  Σε μύθο της Πολυνησίας, ο κόσμος βγήκε από το αυγό Ρουμία, που έκανε η θεά Ίνα.

   Ο μύθος των Ινδιάνων Cahuilla λέει πως η αρσενική νύχτα με τη θηλυκή γέννησαν 2 αυγά απ’ όπου βγήκαν 2 αδέλφια που δημιούργησαν τον κόσμο.

   Οι  Δρυίδες πίστευαν ότι ο κόσμος εκκολάφθηκε από δύο αυγά κρυμμένα στα κλαδιά μιας ιτιάς.

   Και οι Ντόγκον (Μάλι Δ. Αφρικής) διηγούνται ότι ο  θεός Άμμα από το Σείριο Β΄, έκανε ένα κοσμικό αυγό που είχε μέσα ένα εμβρυικό ζεύγος διδύμων, που σχημάτιζε ένα ερμαφρόδιτο τέλειο πλάσμα που θα κατοικούσε τον κόσμο. Ένα από τα δίδυμα, θέλοντας να κυριαρχήσει βγήκε πρόωρα από το αυγό συμπαρασύροντας τα υλικά του με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένας ατελής κόσμος. Ο θεός Άμμα για να διορθώσει το κακό θυσίασε τον άλλο δίδυμο.

 Πρωταρχικό στοιχείο της δημιουργίας σε ορισμένες μυθολογίες είναι ένα υπερφυσικό σώμα π.χ.  4) σώμα γίγαντα:  Στη Σκανδιναβική μυθολογία  το λιώσιμο των πάγων δημιούργησε γίγαντες και θεούς. Οι θεοί Οντίν, Βίλι και Βε σκότωσαν το γίγαντα Υμίρ και από το σώμα του έφτιαξαν τον κόσμο.  Η σάρκα του έγινε  γη, τα κόκκαλά του βουνά, τα δόντια του πέτρες, τα μαλλιά του δέντρα, το κρανίο του ουρανός, τα μυαλά του σύννεφα, το αίμα του θάλασσες...   

Στη μυθολογία των Αζτέκων από το σώμα ενός θηλυκού τέρατος δημιουργήθηκε η γη και ο ουρανός. 

Στη Βαβυλωνιακή μυθολογία ο θεός Μαρντούκ δημιούργησε τον κόσμο από το σώμα του τέρατος Τιαμάτ.

Στην Ινδουιστική μυθολογία οι θεοί κατασκεύασαν τον κόσμο και τους ανθρώπους από το σώμα  του γίγαντα  Πουρούσα που διαμέλισαν.

 5) πνεύμα: Σε άλλο ινδουστικό μύθο το υπέρτατο πνεύμα Μπράχμαν είναι συγχρόνως ο δημιουργός και η δημιουργία, γιατί μεταμορφώθηκε σε όλα τα ζεύγη όντων (είμαι η δημιουργία, εγώ τα γέννησα όλα.  Brihard-aranyaka Upanishad, 700 π.Χ.)

 

Πρωταρχικό στοιχείο της δημιουργίας

1) Νερό.  Στους μύθους όλων σχεδόν των θρησκειών για τη δημιουργία του κόσμου το νερό παίζει πρωταρχικό ρόλο:

Ιαπωνία: Πριν δημιουργηθεί ο κόσμος υπήρχε ένας απέραντος βάλτος. Ο δημιουργός έστειλε τη σουσουράδα κι αυτή χτυπώντας τα φτερά της δημιούργησε στο βάλτο κομμάτια στεριάς. Τα νησιά της Ιαπωνίας  αναδύθηκαν καθώς ένα ερωτευμένο ζευγάρι, η θεά Ιζανάμι και ο θεός  Ιζανάγκι, ανάδευαν τα νερά…

 Μεσοποταμία  «Όταν ψηλά οι ουρανοί δεν υπήρχαν κι η γη κάτω δεν είχε ακόμα φανεί, υπήρχε ο Απσού (γλυκό νερό) κι η Τιαμάτ (χάος και αλμυρό νερό)» (Ενούμα Ελίς= Έπος της Δημιουργίας, Πινακ. Ι, Βιβλιοθ. Ασουρμπανιμπάλ). Τον Απσού σκότωσε ο Έα, αρχηγός των θεών και την Τιαμάτ ο Μαρντούκ, θεός του ήλιου-γιος του Έα. Από το σώμα της έκανε τον ουρανό και τη γη. Από τα μάτια της έτρεξαν ο Τίγρης κι ο Ευφράτης. [Ο θεός των νερών Έα ή Ωάννης ήταν θαλάσσιο τέρας με ουρά ψαριού. Στις 25 Δεκ., μετά το χειμερινό ηλιοστάσιο, η μέρα αρχίζει να μεγαλώνει,  ο ήλιος βρίσκεται στον Αιγόκερω και βυθίζεται στα νερά του Ωάννη για να αναγεννηθεί. Από εδώ προέρχεται  ο μύθος της Βάπτισης του Χριστού.]

 Αίγυπτος: Ο Ατούμ–Ρα (Ήλιος δημιουργός), αναδύθηκε αυτογέννητος μέσα από τα αρχέγονα νερά (θεά Νουν), που περιείχαν όλα τα σπέρματα της δημιουργίας και  ύψωσε ένα βουνό, για να βρει τόπο να σταθεί. Κατόπιν έβαλε τάξη στο χάος.

Ινδιάνοι Μαϊντού (Καλιφόρνια): Ο κόσμος έγινε από το τραγούδι του Δημιουργού που έπλεε με το κανό του στα αρχέγονα νερά μαζί με το Κογιότ.

Ινδιάνοι Μάνταν (Β και Ν Ντακότα) Ο Πρώτος Δημιουργός και ο Μόνος έφτιαξαν τον κόσμο από άμμο που τους έφερε μια πάπια από το βυθό της αρχέγονης θάλασσας.  Σιβηρία.  Αρχικά υπήρχε ένας απέραντος ωκεανός, όπου επέπλεαν λάσπες, από τις οποίες ο θεός Ούλγκαν έπλασε το πρώτο ον, τον Έρλικ,  βοηθό του στη δημιουργία.

Φινλανδία Πριν δημιουργηθεί ο κόσμος υπήρχε ο ουρανός και ο φουρτουνιασμένος ωκεανός. Η θεά του ουρανού Ιλματάρ κατέβηκε στον ωκεανό και έμεινε έγκυος από τον άνεμο και τα κύματα…

Ιουδαϊσμός -Χριστιανισμός: Προ 6000 ετών περίπου, ο θεός πρόσταξε να αναδυθεί  η γη από μια άβυσσο νερών: «Καὶ εἶπεν ὁ Θεός· συναχθήτω τὸ ὕδωρ τὸ ὑποκάτω τοῦ οὐρανοῦ εἰς συναγωγὴν μίαν, καὶ ὀφθήτω ἡ ξηρά.» (Γένεσις, α΄9)