Αρχαία ελληνική θρησκεία

Στο αρχικό στάδιο της θρησκείας των αρχαίων Ελλήνων υπήρχε  μεγάλη ηθική χαλαρότητα. Αυτό σκανδάλιζε τους μεταγενέστερους φιλοσόφους και έκανε τον Ξενοφάνη (6^ος αι. π.Χ.) να κατηγορεί τον Όμηρο και τον Ησίοδο για τα ελαττώματα των θεών τους: «Πάντα θεοίς ανέθηκαν Όμηρος, Ησίοδός τε, όσα παρ’ ανθρώποις ονείδεα και ψόγος εστί, κλέπτειν, μοιχεύειν τε και αλλήλους απατεύειν». Η εξέλιξη της νομοθεσίας και η καθιέρωση αρχών ηθικής επηρέασε τη θρησκεία μέσω της οποίας οι νόμοι καθαγιάστηκαν κι έγιναν σεβαστοί από την κοινωνία. Οι μεγάλοι νομοθέτες (Μίνως της Κνωσού, Λυκούργος της Σπάρτης, Ζάλευκος στους Λοκρούς της  Κ. Ιταλίας,  Μωυσής)  ισχυρίστηκαν ότι πήραν τους νόμους από το θεό, για να γίνουν αποδεκτοί. Η επαφή των Ελλήνων με τους άλλους αρχαίους πολιτισμούς και η θρησκευτική τους ανεκτικότητα πλούτισε με νέες μορφές το ελληνικό πάνθεο και με νέες θρησκευτικές αναζητήσεις. Τα Μυστήρια δυνάμωσαν την πνευματικότητα, που εξελίχθηκε σε φιλοσοφική αναζήτηση. Οι αρχαίοι θεοί έγιναν σύμβολα και οι μύθοι τους αλληγορίες. Οι Έλληνες φιλόσοφοι από τον 6^ο αι. π.Χ. έτειναν στο μονοθεϊσμό, ενώ παράλληλα –όπως συμβαίνει σε κάθε εποχή και κοινωνία- τα λαϊκά στρώματα δεν ξεκόλλησαν ποτέ από τις δεισιδαιμονίες. Μετά τις κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και στα χρόνια της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας οι θρησκείες των κατακτημένων και των κατακτητών αναμίχθηκαν προετοιμάζοντας το δρόμο για την επιβολή μιας καινούριας  που θα ενσωμάτωνε τα δημοφιλέστερα στοιχεία των παλαιότερων θρησκειών.