Ένας θεός διαφορετικός:

Οι φιλόσοφοι Ιωάννης Σκώτος Εριγένης (9^ος αι.) και Μπαρούχ Σπινόζα (17^ος αι.) ταύτιζαν το θεό με τη φύση (πανθεϊσμός). Ο Αϊνστάιν πίστευε στο «θεό του Σπινόζα που αποκαλύπτεται στην αρμονική τάξη του υπαρκτού και όχι σ’ ένα θεό που ασχολείται με το πεπρωμένο και τις πράξεις των ανθρώπων». Έγραφε: «Πίσω από τα μυστικά της φύσης κρύβεται κάτι λεπτοφυές, άπιαστο και ανεξήγητο. Η λατρεία αυτής της δύναμης, είναι η δική μου θρησκεία. …Η θρησκεία του μέλλοντος θα είναι  κοσμική. Θα ξεπερνά το επίπεδο του προσωπικού θεού, θ’ αποφεύγει το δόγμα και τη θεολογία»¹ Αισθανόταν «ταπεινό θαυμασμό προς το ανώτερο και απεριόριστο πνεύμα που αποκαλύπτεται στις πιο μικρές λεπτομέρειες που μπορούμε να συλλάβουμε με το αδύνατο κι εύθραυστο πνεύμα μας» και ήθελε να διαβάσει το θεϊκό νου ανακαλύπτοντας την «ενοποιημένη θεωρία πεδίου». Απέρριπτε την ιδέα ότι η τύχη κυβερνά το σύμπαν, όπως απέρριψε την κοσμολογική σταθερά που ανακάλυψε (τη δύναμη που διαστέλλει το σύμπαν) λέγοντας «ο θεός δεν ρίχνει ζάρια». Απέρριπτε επίσης την ιδέα  ενός θεού «που ανταμείβει και τιμωρεί τα πλάσματα που δημιούργησε» και δεν πίστευε σε ζωή μετά το θάνατο. Η κβαντική επιστήμη απέδειξε ότι βρισκόμαστε εδώ  λόγω συμπτώσεων και επειδή το τυχαίο ενυπάρχει στη φύση.² Ο Δαρβίνος επιστρατεύτηκε από την Εκκλησία να βρει επιστημονικές αποδείξεις της Γένεσης και κατέληξε στη θεωρία της φυσικής επιλογής¹, που ανατρέπει το δημιουργισμό (creationism, πιστή ερμηνεία της Γένεσης) και τον ευφυή σχεδιασμό (intelligent design, δημιουργία του κόσμου βάσει ενός θεϊκού σχεδίου).

….
¹Αϊνστάιν, H.G.Kessler, The Diary of a Cosmopolitan.
²Jim al Khalili, Ιρακινός φυσικός, «Μαύρες Τρύπες, σκουληκότρυπες και Χρονομηχανές».
³Κ. Δαρβίνου «Καταγωγή των ειδών μέσω φυσικής επιλογής», 1859.