Ποιος πάσχει από γνωστικές προκαταλήψεις;

 Για να καταλάβεις αν το μυαλό σου έχει μολυνθεί από  ιδέες – ιούς (γνωστικές προκαταλήψεις) εξέτασε πόσο επιρρεπής είσαι στα παρακάτω λάθη:  Κρίνεις κάποιον μόνο  από την εμφάνιση, τους τίτλους σπουδών και την ευγλωττία του. Εμπιστεύεσαι δημοσιεύματα και φήμες. Παρασύρεσαι από βαρύγδουπες δηλώσεις με επιστημονική ορολογία και λέξεις συναισθηματικά φορτισμένες (π.χ. αγάπη, δικαιοσύνη κλπ). Θεωρείς αξιόπιστα τα άτομα με κύρος και αξιώματα (εμπιστοσύνη στην αυθεντία). Όταν διαφωνείς με κάποιον του κάνεις προσωπική επίθεση (προκατάληψη κατά προσώπου).  Ανάμεσα σε δυο αντίθετες ιδέες (γνωστική ασυμφωνία) διαλέγεις αυτή που σε επιβεβαιώνει. Νομίζεις ότι κατέχεις την αλήθεια. Ακόμα κι όταν η πραγματικότητα σε διαψεύδει, δεν αλλάζεις πεποιθήσεις¹ (ιδεολογική ανοσία). Αντιδράς σε όλα ή, αντίθετα, θυσιάζεις τα πιστεύω σου για να αρέσεις στην ομάδα. Αυτούς που δεν σε υποστηρίζουν, ακόμα κι αν είσαι λάθος, τους θεωρείς εχθρούς. Καθιστάς μια ομάδα ανθρώπων στόχους γελοιοποίησης ή κατακραυγής. Πιστεύεις σε τυχερούς αριθμούς, γούρια, φυλαχτά... Τρέφεις αστήρικτη αισιοδοξία (πλάνη του τζογαδόρου). Συνδέεις άσχετα γεγονότα με το σχήμα αιτία-αποτέλεσμα π.χ. επειδή μπήκε στο σπίτι μια πεταλούδα, ήρθε κάποιος επισκέπτης. Προσωποποιείς άψυχα αντικείμενα ή βλέπεις μορφές σε τυχαία σχήματα, σύννεφα, λεκέδες…(παρειδωλία) ή διακρίνεις λέξεις σε ακαθόριστους ήχους. Θυμάσαι ή ξεχνάς ό,τι θέλεις (παρατηρησιακή επιλεκτικότητα). Δέχεσαι κάτι, επειδή δεν μπορείς να το καταρρίψεις (επίκληση άγνοιας). Δημιουργείς ψευδείς μνήμες. Συνεργείς στην εκπλήρωση κάποιας πρόβλεψης (αυτοεκπληρούμενη προφητεία). Κολλάς σε κάτι που είδες ή άκουσες πρώτο. Χρησιμοποιείς λάθος συγκρίσεις και σοφίσματα π.χ. ο άνθρωπος είναι δίποδο άπτερο, άρα ένας μαδημένος πετεινός είναι άνθρωπος και κυκλικό συλλογισμό (φαύλος κύκλος ή ταυτολογία) π.χ. Η Βίβλος είναι θεόπνευστη – Η Βίβλος λέει ότι υπάρχει θεός - Άρα υπάρχει θεός.

¹Για να επικρατήσει ένας νεωτερισμός πρέπει να εκλείψουν σταδιακά οι αντίπαλοί του (Μ. Πλανκ,1936).