Θρησκευτικός μεσαίωνας στην Ελλάδα

 Κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας η Εκκλησία  θησαύριζε με φόρους, εράνους, διαθήκες, προσκυνήματα και διανομή συγχωροχαρτιών (όπως και στη Δύση) και φρόντιζε να διατηρεί την υπακοή του ποιμνίου ακλόνητη στο σουλτάνο¹.Οι δεσποτάδες ήταν «αμαθείς ως επί το πλείστον» και «διώκτες της παιδείας» (Εφημερ. Αθηνά, τ. 587, 23-1-39). Θεωρούσαν αμαρτία να ασχολείται κάποιος με τις θετικές επιστήμες. Έβλεπαν κάθε μορφωμένο ως απειλή και δίδασκαν ότι η μόρφωση είναι σατανική εφεύρεση. Η πολεμική συνεχίστηκε και μετά την ίδρυση ανεξάρτητου ελληνικού κράτους. Το 1836, ο Γρηγόριος Στ΄ που καταδίκασε τη μετάφραση της Αγ. Γραφής σε απλούστερη γλώσσα και πολέμησε το φιλόσοφο Θεόφιλο Καϊρη², ίδρυσε “Πνευματική Επιτροπή”, που λογόκρινε τα βιβλία και επέτρεπε την πώληση εκείνων που “δε θίγουν  θρησκεία,  ηθική και  εξουσία”.

…..

¹ Ο Σινά Ανανίας “εμοίραζεν εις τον λαόν στάμπινα συγχωροχάρτια ο ασυγχώρητος και τρισαλητήριος” (Δοσίθεος Ιστορία πατριαρχών Ιεροσολύμων). Με σιγίλιο Καλλίνικου Β΄, 1691 τα συγχωροχάρτια έγιναν Πατριαρχικό προνόμιο. Το 1725 σε 15 μέρες στα χωριά της Χίου πουλήθηκαν 260.

²Ο Καϊρης το 1814 διορισμένος από τον Ι. Καποδίστρια δάσκαλος στην Αθήνα, δίδασκε αριστοτελική λογική, όταν ο «θηριώδης τοπάρχης και δεσπότης» Αθηνών Γρηγόριος έστειλε  «ραβδούχους Τουρκαλβανούς» και τον άρπαξαν τέσσερεις, τον ανέβασαν σ’ ένα κάρρο, τον επιβίβασαν στο αμπάρι ενός σαπιοκάραβου και τον πήγαν στη Σμύρνη. Τον Καϊρη οι παπάδες αφού τον εξόντωσαν του ασβέστωσαν το κουφάρι.