Μπέρτραντ Ράσελ, 1

 Ο Άγγλος ειρηνιστής, φιλόσοφος και μαθηματικός Μπέρτραντ Ράσελ (1872-1970)  ερεύνησε το  σκοτάδι της θρησκείας με το φως της λογικής («Γιατί δεν είμαι χριστιανός»). Μαζί με το Ρωμαίο ποιητή Λουκρήτιο (1^ος αι. π.Χ.) θεωρεί τη θρησκεία  ασθένεια, γέννημα φόβου και  πηγή δυστυχίας. Παρατηρεί ότι η θρησκεία ήταν πάντα μέσο εξαπάτησης του λαού, γι αυτό οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες έλεγαν «Vulgus vult decipi, ergo decipiatur» (Ο λαός επιθυμεί να εξαπατηθεί· ας τον εξαπατήσουμε). Λέει ότι, για να ιδρυθεί μια θρησκεία, μαζεύονται γύρω από ένα χαρισματικό άτομο ειδικοί, που ερμηνεύουν την «αλήθεια» του διδασκάλου. Μετά το θάνατο εκείνου τον αναγορεύουν σε θεό, όπως συνέβη με το Βούδα και με το Χριστό. Ο ίδιος ο Βούδας, ενώ πέθαινε, γελούσε με τα λόγια των μαθητών του, που έλεγαν ότι είναι αθάνατος. Το ιερατείο που οργανώνεται στα πλαίσια της νεοϊδρυμένης θρησκείας διαδίδει τα σκοταδιστικά δόγματά του διεκδικώντας το αλάθητο. Είναι κολακευτικό να υποθέτεις ότι ο θεός συμμερίζεται τις προκαταλήψεις σου, όπως ισχυρίζονταν προφήτες και απόστολοι: «Φάνηκε σωστό στο Άγιο Πνεύμα και σε μας » (Πράξεις, ΙΕ, 28).