Ψυχή

  Κοινό στοιχείο των θρησκειών είναι η πίστη στην ύπαρξη ψυχής,  που επιζεί μετά το θάνατο του σώματος.  Οι περί ψυχής αντιλήψεις διαφέρουν από θρησκεία σε θρησκεία. Οι αρχαίοι ΄Ελληνες θεωρούσαν την ψυχή  είδωλο και σκιά του ανθρώπου (Όμηρος). Οι ενάρετες ψυχές χαίρονται στα Ηλύσια Πεδία, ενώ οι αμαρτωλές τιμωρούνται στα Τάρταρα. Κατά τον Παρμενίδη η ψυχή έχει ουράνια προέλευση. Κατά τον Εμπεδοκλή, είναι  συνδυασμός 4 στοιχείων (πυρ, ύδωρ, αήρ, γη). Κατά τον Ηράκλειτο είναι από πυρ. Όταν μετατραπεί σε νερό, πεθαίνει. Κατά τον Πλάτωνα ό,τι φανταζόμαστε το γνώρισε η ψυχή μας στον κόσμο των ιδεών (Φαίδων).  Η ψυχή που ενσαρκώνεται, διχάζεται σε σώματα που έλκονται μεταξύ τους (Συμπόσιο). Έδρες της ψυχής: κεφάλι-νόηση, στήθος–συναίσθημα, κοιλιά-επιθυμία (Φαίδρος). Προορισμός της, η ένωση  με την ψυχή του κόσμου (Πλωτίνος, Νεοπλατωνικοί). Η ιουδαϊκή Καμπάλα διακρίνει την ψυχή σε νέφες (σωματικές λειτουργίες), ρούαχ (ηθική), νεσαμάχ (νόηση). Ο Χριστ/σμός διδάσκει ότι η ψυχή δημιουργείται την ώρα της σύλληψης. Κατά την ανάσταση θα ενωθεί ξανά με το σώμα. Ο Ωριγένης, πιστός στην προΰπαρξη της ψυχής και τη μετενσάρκωση, αφορίστηκε (5^η Οικ. Σύνοδ. 553μ.Χ).  Η ιδέα της μετενσάρκωσης είναι πολύ παλιά σε όλο τον κόσμο.  Στην Αρχαία Ελλάδα την δίδασκαν Ορφικοί, Πυθαγόρειοι και Πλατωνικοί. Τα Ορφικά μυστήρια (6^ος αι. π.Χ.) απέβλεπαν στην ένωση ψυχής-θεού. Τα Ελευσίνια μυστήρια περιέγραφαν την κάθοδο της ψυχής στη γη με σκοπό τη γνώση. Με την «εποπτεία» θυμόταν τη θεία καταγωγή της και τις προηγούμενες ενσαρκώσεις της (Πλάτ. Φαίδρος). Η ψυχή του νεκρού μύστη έπινε νερό από την πηγή της Μνημοσύνης λέγοντας: «είμαι παιδί της Γης και του έναστρου ουρανού» (χρυσή πλάκα του Ιππωνίου).  Κάθε Άνοιξη γινόταν στην Αθήνα τελετή για τις ψυχές των νεκρών,  οι Χύτροι και οι Χόες κι έβραζαν σπόρους σε χύτρες για το χθόνιο Ερμή και το Διόνυσο, σαν τα σημερινά κόλλυβα. Ο Ιουδαϊσμός δεν απέκλειε τη μετενσάρκωση. Οι Φαρισαίοι και ο Φίλων δέχονταν την περί ψυχής φιλοσοφία του Πλάτωνα, ενώ οι Σαδδουκαίοι θεωρούσαν το θάνατο οριστικό τέλος. Η ψυχή του Ινδουιστή (άτμαν) επιθυμεί να ενωθεί με το μπράχμαν (συμπαντική ψυχή). Στριφογυρνά στον κύκλο της σαμσάρα (μετενσαρκώσεις) μέχρι να εκμηδενιστεί το κάρμα της (προηγούμενες πράξεις). Με τη γιόγκα (στροφή του νου στο άτμαν) δεν παράγεται κάρμα και το άτμαν βυθίζεται στο μπράχμαν. Ο Βουδιστής  επιδιώκει τη νιρβάνα, τη λύτρωση από τον πόνο και τη διάλυση της ψευδαίσθησης. Οι μοναχοί διαβάζουν στις κηδείες τη Θιβετιανή Βίβλο των νεκρών που δίνει οδηγίες στην ψυχή τι πρέπει να κάνει μέχρι την επόμενη μετενσάρκωσή της. Ο Ισλαμιστής πιστεύει ότι, όταν θάβεται το σώμα, η ψυχή ανακρίνεται από αγγέλους και μετά περιμένει την τελική κρίση. Σε Αιγυπτιακές δοξασίες (Βίβλος των νεκρών) η  ψυχή του νεκρού ζυγίζεται με αντίβαρο ένα φτερό.  Αν είναι ενάρετη, πάει στον Όσιρι, αλλιώς την τρώει ο Αμμίτ, κροκόδειλος- ιπποπόταμος. Η αθανασία εξασφαλίζεται με τη μουμιοποίηση. Ο φαραώ είχε 2 ψυχές, η μια γινόταν άστρο. Οι  Ταοϊστές πιστεύουν ότι η κατώτερη ψυχή, πο, επιστρέφει στη γη και η ανώτερη, χουν, ενώνεται με την κι=  ψυχή του κόσμου. Ο βίαιος θάνατος κρατά τις ψυχές στη γη μέχρι να εκδικηθούν. Η ιδέα ότι εκδικούνται οι ψυχές υπήρχε και στις θρησκείες της Μεσοποταμίας. Κατά τον Σιντοϊσμό, η ενάρετη ψυχή ενώνεται με τους προγόνους και τα κάμι (θεούς) μέσα στην αρμονική δύναμη που περικλείει το παν (μουσούμπι).