Αιώνια επιστροφή:

  Κάθοδος στον κόσμο των νεκρών και επιστροφή στη ζωή  υπάρχει σε όλες τις μυθολογίες. Βασίζεται στην  κυκλική επιστροφή των εποχών, με το θάνατο και την αναγέννηση της φύσης. Στον ινδουισμό και το βουδισμό ο τροχός της ζωής (ντάρμα) συμβολίζει τον κυκλικό χρόνο, όπου εναλλάσσονται γέννηση και  θάνατος.  Ο Πυθαγόρας (6^ος – 5^ος αι. π.Χ.) έλεγε ότι κατά περιόδους εμφανίζονται ξανά εκείνα που κάποτε υπήρξαν και τίποτε νέο δεν υπάρχει. Ο Εμπεδοκλής από τον Ακράγαντα της Σικελίας (5^ος αι. π.Χ.),  δίδασκε ότι  η κοσμική δύναμη φιλότης (έλξη) σμίγει τα 4 στοιχεία (γη, νερό, φωτιά, αέρας) και δημιουργεί τον σφαίρο. Το νείκος (έχθρα) τα χωρίζει προκαλώντας χάος (δίνος). Ο ίδιος ισχυριζόταν ότι ήταν δαίμων που ξέπεσε διαδοχικά σε σώμα ζώου, φυτού και ανθρώπου, αλλά τελικά θα ξαναβρεί τη θεία φύση του. Στην Αίγυπτο ο σκαραβαίος ήταν σύμβολο επανεμφάνισης της ζωής. Κατά την Αναγέννηση ο Ουροβόρος όφις συμβόλιζε την αιώνια επιστροφή, ιδέα που διατύπωσε ο Φρειδερίκος Νίτσε (1844-1900): «Αυτή τη ζωή, όπως την έζησες και την ζεις ως τώρα, πρέπει να την ξαναρχίζεις αδιάκοπα. Η αιώνια κλεψύδρα της θα ξαναγυρίζει ακατάπαυστα κι εσύ μαζί της. Αυτή η σκέψη ίσως σε μεταμόρφωνε … και θ’ αναρωτιόσουν για το κάθε τι: -το θέλεις αυτό;… Το θέλεις επ’ άπειρον;… Πόσο θα έπρεπε να αγαπάς τον εαυτό σου και τη ζωή, ώστε να ποθείς αυτή την αιώνια διαβεβαίωση!» (αφορισμός 341, «Χαρούμενη Επιστήμη»). Ο Ζαρατούστρα θα ξανάρθει για να ζήσει την ίδια  ζωή και θα διδάξει την Αιώνια Επιστροφή, επιθυμητή μόνο για κάποιον υπεράνθρωπο.  Την ιδέα της αιώνιας επιστροφής χρησιμοποίησε ο Τζέιμς Τζόυς στο "Ξύπνημα του Φίνεγκαν", ο Μίλαν Κούντερα στην «Αβάσταχτη ελαφρότητα της ύπαρξης», ο ιταλός φιλόσοφος Τζιανμπατίστα Βίκο στη θεωρία της επανάληψης 3 σταδίων της ιστορίας: θεών, ηρώων και ανθρώπων, ο Αλμπέρ Καμύ στο "Σίσυφος"* κ. α. συγγραφείς. Στο βιβλίο του Πήτερ Ουσπένσκυ «Η παράξενη ζωή του Ιβάν Οσοκίν», ο ήρωας ξαναζεί συνειδητά, αλλά ξαναπέφτει στα ίδια λάθη.

......

  *Ο Σίσυφος τιμωρήθηκε γιατί έδεσε το Θάνατο «δεσμοίς κρατεροίς» για να κάνει τους ανθρώπους αθάνατους (Ομήρου Οδύσσεια,Ραψωδία Νέκυια).

   «Ο χρόνος είναι απεριόριστος και η ύλη περιορισμένη, αναγκαστικά λοιπόν θα έρθει η στιγμή όλοι ετούτοι οι συνδυασμοί της ύλης να ξαναγεννηθούν απαράλλαχτοι… αναρίθμητες φορές… Πάντα οι ίδιοι, απαράλλαχτοι θα στριφογυρίζουμε στον τροχό του χρόνου. Και τα πιο εφήμερα καταντούν έτσι αιώνια»( Νίκος Καζαντζάκης, «Αναφορά στον Γκρέκο») Η ιδέα έχει βάση, το «θεώρημα της επανάληψης» του Χένρι Πουανκαρέ (1854-1912): «Ένα σύστημα πεπερασμένης ενέργειας και όγκου μετά από μεγάλο χρονικό διάστημα επιστρέφει στην αρχική του κατάσταση» χωρίς να παραβιάζεται ο 2^ος νόμος της θερμοδυναμικής. Αφού ο αριθμός συστατικών του σύμπαντος είναι πεπερασμένος, μπορεί να σχηματίσει πεπερασμένο πλήθος συνδυασμών, να επιστρέψει στην αρχική κατάσταση και να κάνει άπειρες φορές την ίδια διαδικασία. Κατά τον πλατωνιστή βρετανό φυσικό Ρότζερ Πενρόουζ, το σύμπαν μας ακολουθεί συνεχείς κύκλους γέννησης και θανάτου σαν τις ινδουιστικές Μέρες και Νύχτες του Μπράχμα, όπου κάθε Μέρα καταλήγει σε διάλυση. Κατά τη Νύχτα το σύμπαν παραμένει ανεκδήλωτο και μετά από μεγάλο χρονικό διάστημα αναδημιουργείται από το μηδέν. Υπήρξαν πολλά Μπιγκ Μπάνγκ. Κάθε νέος «Αιώνας» ξεκινά με διαστολή του σύμπαντος  και καταλήγει σε συστολή (κυκλική διαδοχή συμπάντων).