Γυναίκα δημιουργός

                                       Γυναίκα δημιουργός

  Στις αρχαιότερες λατρείες κυριαρχεί η θηλυκή θεότητα Μάνα Γη, η τροφός των ανθρώπων, που δημιούργησε το σύμπαν γεννώντας τα συστατικά του. Στην Θεογονία του Ησιόδου η Γη προϋπήρχε αυτογέννητη μαζί με το Χάος και τον Έρωτα και γέννησε με παρθενογένεση τον Ουρανό, τα Όρη και τον Πόντο. Μαζί με τον Ουρανό γέννησε τον Ωκεανό και άλλες θεότητες που εκπροσωπούν φυσικές δυνάμεις. Στην προϊστορική  Ελλάδα, ιδίως τη μινωική Κρήτη και τα νησιά των Κυκλάδων, ήταν η θεά της γονιμότητας με τις υπερτονισμένες καμπύλες. Όταν παραγκωνίστηκε από τις αρσενικές θεότητες, έγινε θεά της Γεωργίας (Γη+Μήτηρ= Δημήτηρ, Δήμητρα). Στην Ινδική μυθολογία η θεά Σάκτι ή Ντέβι είναι η δημιουργική δύναμη. Το σύμπαν είναι μια εκδήλωσή της. Σε βαβυλωνιακό μύθο η θεά Αρούρου έπλασε από πηλό τον Ενκιντού, φίλο του ήρωα Γκιλγκαμές. Σε μύθο από την Κίνα τους ανθρώπους δημιούργησε  η θεά Nuwa από λάσπη του Κίτρινου Ποταμού. Στον Ταοϊσμό Μητέρα των πάντων είναι το Γιν, το θηλυκό στοιχείο, η μήτρα του κόσμου.

                       Αρσενικοθήλυκος ή άφυλος δημιουργός  

Κάποιοι μύθοι περιγράφουν το θεό-δημιουργό χωρίς φύλο ή ερμαφρόδιτο. Η φυλή Φον (Μπενίν Δ. Αφρική) πιστεύει ότι ο θεός Νάνα- Μπουλούκου, που δεν έχει φύλο,  ζει στο στόμα του φιδιού – ουράνιου τόξου κι έχει δίδυμα παιδιά του τη Μάουου (φεγγάρι) και τον Λίσα (ήλιος). Ο Αιγυπτιακός Ατούμ  αποκαλείται «Εκείνος-Εκείνη». Αυτός δημιούργησε το πρώτο βουνό και τους θεούς του ανέμου και της υγρασίας, που γέννησαν τον ουρανό και τη γη.  Ο Εβραϊκός θεός είναι πατέρας και μάνα, γι αυτό προσφωνείται στον πληθυντικό ως Ελοχίμ. Ο ίδιος λέει «υιούς εγέννησα» (Ησαϊας, α΄2). Οι «υιοί του θεού» με τις κόρες των ανθρώπων γέννησαν τους γίγαντες (Γένεση, στ΄2). Ο Πολυνησιακός θεός Ταάροα είναι ερμαφρόδιτος. Στη Σιντοϊστική μυθολογία ο πρώτος θεός χώρισε το ερμαφρόδιτο σώμα του σε αρσενικό (Ιζανάγκι) και θηλυκό (Ιζανάμι), που έγιναν οι γονείς των θεών. Ο Ομπαταλά, θεός των μαύρων σκλάβων Γιορούμπα (Καραϊβική),  ύψιστος στο πάνθεο Ορίτσα και δημιουργός των ανθρώπων, είναι πατέρας και μητέρα. Οι ιεραπόστολοι τον  ταύτισαν με την Παναγία της Χάριτος.