Πρωταρχικό στοιχείο της δημιουργίας

2)  Χάος  Είναι φυσικό, πριν από τη δημιουργία του κόσμου να επικρατεί χάος, που συχνά συνδυάζεται με το νερό. Στη Θεογονία του Ησιόδου (8^οςαι.π.Χ) από το Χάος γεννήθηκαν η  Γη και  ο Έρως. Γη και Ουρανός γέννησαν τον Ωκεανό, από τον οποίο προήλθαν όλα (Ομήρου Ιλιάς, Ξ,246: «Ωκεανού, ος περ γένεσις πάντεσσι τέτυκται») Στη Σκανδιναβική μυθολογία από το Χάος αναδύθηκαν 2 βασίλεια, του Πάγου  και της Φωτιάς. Στο 1^ο  ζούσε ο γίγαντας Υμίρ, που από το σώμα του έγινε ο κόσμος. Στην Ιαπωνική μυθολογία από το χάος δημιουργήθηκε ένα αυγό που σχημάτισε τους Ουρανούς και τη Γη κι ανάμεσά τους εμφανίστηκαν οι θεοί (κάμι). Η 7^η γενιά θεών ήταν ο Ιζανάγκι και η Ιζανάμι, που γέννησαν τα νησιά της Ιαπωνίας και τα πνεύματα της φύσης.

3) αυγό:   Πολλές κοσμογονίες περιλαμβάνουν το κοσμικό αυγό, που περικλείει το σύμπαν, π.χ. ο Ορφικός μύθος (6^ος αι.π.Χ.) για το Χρόνο που δημιούργησε τον αιθέρα και ένα αυγό, από το οποίο βγήκε ο Φάνης ή Έρως, αρσενικοθήλυκος, με χρυσά φτερά. Με την αδελφή του Νύκτα γέννησε τον Ουρανό, αλλά ο Δίας (θεϊκό πυρ) κατάπιε το Φάνη και αναδημιούργησε τον κόσμο. 

   Στον Ταοϊστικό μύθο το πουλί Τιεν γέννησε το κοσμικό αυγό, που περιείχε το γιν και το γιανγκ και τον γίγαντα Παν κου. Από τα υλικά του αυγού έγινε το σύμπαν κι από τους ψύλλους του Παν Κου οι άνθρωποι.

   Στο έπος Καλεβάλα (Φινλανδία ) μια πάπια γέννησε 6 χρυσά αυγά κι ένα σιδερένιο, στο γόνατο της θεάς Ιλματάρ, που κολυμπούσε 700 χρόνια  στον ωκεανό έγκυος. Από αυτά βγήκαν η γη, ο ουρανός και ό,τι υπάρχει.

  Στον Αιγυπτιακό μύθο το αυγό της όρνιθας Σεμπ περιείχε τον Ρα (΄Ηλιο), που γέννησε τον Γκεμπ (Γη) και τη Νουτ (ουρανός). Κατά την εαρινή ισημερία (επέτειος δημιουργίας του κόσμου) οι Αιγύπτιοι έβαφαν αυγά.

  Στον ινδουιστικό μύθο από το κέλυφος του αυγού του κύκνου της αιωνιότητας, έγινε ο πνευματικός κόσμος κι από τον κροκό του ο φυσικός κόσμος.   

  Σε μύθο της Πολυνησίας, ο κόσμος βγήκε από το αυγό Ρουμία, που έκανε η θεά Ίνα.

   Ο μύθος των Ινδιάνων Cahuilla λέει πως η αρσενική νύχτα με τη θηλυκή γέννησαν 2 αυγά απ’ όπου βγήκαν 2 αδέλφια που δημιούργησαν τον κόσμο.

   Οι  Δρυίδες πίστευαν ότι ο κόσμος εκκολάφθηκε από δύο αυγά κρυμμένα στα κλαδιά μιας ιτιάς.

   Και οι Ντόγκον (Μάλι Δ. Αφρικής) διηγούνται ότι ο  θεός Άμμα από το Σείριο Β΄, έκανε ένα κοσμικό αυγό που είχε μέσα ένα εμβρυικό ζεύγος διδύμων, που σχημάτιζε ένα ερμαφρόδιτο τέλειο πλάσμα που θα κατοικούσε τον κόσμο. Ένα από τα δίδυμα, θέλοντας να κυριαρχήσει βγήκε πρόωρα από το αυγό συμπαρασύροντας τα υλικά του με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένας ατελής κόσμος. Ο θεός Άμμα για να διορθώσει το κακό θυσίασε τον άλλο δίδυμο.

 Πρωταρχικό στοιχείο της δημιουργίας σε ορισμένες μυθολογίες είναι ένα υπερφυσικό σώμα π.χ.  4) σώμα γίγαντα:  Στη Σκανδιναβική μυθολογία  το λιώσιμο των πάγων δημιούργησε γίγαντες και θεούς. Οι θεοί Οντίν, Βίλι και Βε σκότωσαν το γίγαντα Υμίρ και από το σώμα του έφτιαξαν τον κόσμο.  Η σάρκα του έγινε  γη, τα κόκκαλά του βουνά, τα δόντια του πέτρες, τα μαλλιά του δέντρα, το κρανίο του ουρανός, τα μυαλά του σύννεφα, το αίμα του θάλασσες...   

Στη μυθολογία των Αζτέκων από το σώμα ενός θηλυκού τέρατος δημιουργήθηκε η γη και ο ουρανός. 

Στη Βαβυλωνιακή μυθολογία ο θεός Μαρντούκ δημιούργησε τον κόσμο από το σώμα του τέρατος Τιαμάτ.

Στην Ινδουιστική μυθολογία οι θεοί κατασκεύασαν τον κόσμο και τους ανθρώπους από το σώμα  του γίγαντα  Πουρούσα που διαμέλισαν.

 5) πνεύμα: Σε άλλο ινδουστικό μύθο το υπέρτατο πνεύμα Μπράχμαν είναι συγχρόνως ο δημιουργός και η δημιουργία, γιατί μεταμορφώθηκε σε όλα τα ζεύγη όντων (είμαι η δημιουργία, εγώ τα γέννησα όλα.  Brihard-aranyaka Upanishad, 700 π.Χ.)