Ο Δημιουργός του Κόσμου

Ο Δημιουργός του Κόσμου  στους θρησκευτικούς μύθους είναι πνεύμα ή κομμάτι της φύσης ή εκπροσωπεί τις αντίθετες δυνάμεις που συγκροτούν τον κόσμο. Υπάρχουν και μύθοι που παρουσιάζουν τον κόσμο αυτοδημιούργητο. 

-Πνεύμα: Όλοι οι θεοί είναι πνεύματα, ανθρωπόμορφα ή τερατόμορφα, παράδειγμα ο ιουδαϊκός Γιαχβέ, που ενώ είναι πνεύμα έχει ανθρωπόμορφο χαρακτήρα. Η απεικόνισή του απαγορεύεται, για να μη φαίνεται ο ανθρωπομορφισμός κι αυτή την απαγόρευση συνεχίζει ο ισλαμικός Αλλάχ, ενώ ο χριστιανικός τριαδικός θεός, αν και πνεύμα που απαιτεί πνευματική λατρεία, εικονογραφείται σαν άνθρωπος. Στο Ζωροαστρισμό ο Άχουρα Μάζντα είναι το καλό πνεύμα που τα δημιουργήματά του καταστρέφονται από το κακό πνεύμα Αριμάν. Πνεύματα είναι και οι θεοί-δημιουργοί των αφρικανικών θρησκειών, όπως ο  θεός Τσούκου της φυλής Ίμπο (Νιγηρία). Οι Γουαρανί (Παραγουάη) πιστεύουν ότι ο Νιαμαντού, θεός Πατέρας, δημιουργείται και δημιουργεί μέσα από τη θεϊκή του γνώση.

-κομμάτι της Φύσης: Στην Ιλιάδα γεννήτορας πάντων είναι ο Ωκεανός (Ξ, 246). Σε άλλο αρχαιοελληνικό μύθο Γαία και Ουρανός είναι πρόγονοι των θεών, ενώ ο Δίας, ο θεός που συμβολίζει τα καιρικά φαινόμενα- ονομάζεται  «πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε» (Ομήρου Ιλιάς, Θ΄,49). Στην Αίγυπτο, ο δημιουργός Ατούμ-Ρα είναι η ενσάρκωση του Ήλιου. Στους ιθαγενείς του Περού και στους Ίνκας (Νότ. Αμερική) ο θεός Πάτσα Κάμακ, που σημαίνει Δημιουργός του κόσμου ήταν θεότητα της γης. Ο θεός Σιμπού των ιθαγενών της Κόστα Ρίκα ήταν πουλί και έσπειρε στη γη καλαμπόκι από το οποίο ξεφύτρωσαν άνθρωποι…

-αντίθετες δυνάμεις: Σύμφωνα με τον Ταοϊσμό, το Τάο γεννά το Τάι- τσι (μεγάλη ενότητα) κι αυτό γεννά το γιν, που είναι σύμβολο του θηλυκού, της γης, της νύχτας, της σελήνης κ.λπ, και το γιανγκ, που συμβολίζει το αρσενικό, τον ουρανό, τον ήλιο, κλπ. Αυτές οι αντίθετες δυνάμεις δημιουργούν τα πάντα. Στον κοσμογονικό μύθο των Ιθαγενών Χουρόν τις αντίθετες δυνάμεις αντιπροσωπεύουν τα δίδυμα μιας γυναίκας που έπεσε από τον ουρανό. Ο καλός, δημιουργούσε εύφορες κοιλάδες,  ο κακός, άγονα βουνά. Ο ένας έσπερνε λουλούδια, ο άλλος αγκάθια κ.ο.κ.

-αυτοδημιούργητοι κόσμοι: Την ιδέα ότι ο κόσμος είναι αγέννητος και αιώνιος βρίσκουμε σε μύθους Ινδιάνων και Αβορίγινων, αλλά και σε κάποιους Έλληνες φιλοσόφους π.χ. τον Ηράκλειτο («κόσμον τόνδε τον αυτόν απάντων ούτε τις θεών ούτε ανθρώπων εποίησε, αλλ’ ην αιεί και έστι και έσται πυρ αείζωον, απτόμενον μέτρα και αποσβεννύμενον μέτρα»). Ο αιώνιος και αυθύπαρκτος κόσμος αναδημιουργείται κατά περιόδους μετά από καταστροφές. Οι Αζτέκοι πίστευαν ότι πριν από το δικό μας είχαν υπάρξει άλλοι 4 κόσμοι με τους Ήλιους τους (μύθος των 5 ΄Ηλιων). Ο 1^ος Ήλιος δημιούργησε τον ουρανό, τη γη, τη φωτιά και το πρώτο ζευγάρι ανθρώπων. Ο 2^ος τον άνεμο  (καταστράφηκε από τυφώνες). Ο 3^ος τη βροχή (καταστράφηκε από πύρινη βροχή). Ο 4^ος το νερό  (καταστράφηκε από κατακλυσμό. Τα ψάρια είναι οι ψυχές εκείνων των ανθρώπων). Ο 5^ος θα  καταστραφεί από σεισμό.  Στους Μάγια υπάρχει και 6^ος Ήλιος που θα σημάνει την επάνοδο του βασιλιά-θεού Κουκουλκάν (Φτερωτό Φίδι), που τον μπέρδεψαν με τους Ισπανούς κατακτητές το 1520 με αποτέλεσμα να καταστραφούν. Παρόμοιους μύθους με πολλούς κόσμους που καταστρέφονται  μετά από μεγάλα χρονικά διαστήματα είχαν και οι Ίνκα. Η βουδιστική διδασκαλία προχωρά ακόμη παραπέρα θεωρώντας τον κόσμο ως ψευδαίσθηση (Μάγια).