Από το μονισμό και το δυισμό στον ορθολογισμό και τον υλισμό

Από το μονισμό και το δυισμό στον ορθολογισμό και τον υλισμό  Η ιστορία της θρησκείας δείχνει μια πορεία από τον ανιμισμό στον πολυθεϊσμό και από εκεί στο μονοθεϊσμό που κι αυτός είναι καταδικασμένος να καταλήξει στον αθεισμό (Ρίτσαρντ Ντόκινς «Η περί θεού αυταπάτη»)

Οι Ίωνες φιλόσοφοι του 6^ου αι. π.Χ. απέδιδαν την αρχή του κόσμου σε μια υλική ουσία (μονισμός). Ο Πλάτωνας δίδαξε το δυισμό, σύμφωνα με τον οποίο ο κόσμος και ο άνθρωπος αποτελείται από δύο ουσίες, ύλη και πνεύμα - σώμα και ψυχή. Ο δυισμός του ιδεαλιστή Πλάτωνα έγινε χριστιανικό δόγμα.  Παράλληλα ο χριστιανισμός προσάρμοσε τα δόγματά του στην ορθολογιστική φιλοσοφία του Αριστοτέλη¹, που θεωρούσε μη υπαρκτό ό,τι δεν είναι αισθητό. Κατά τον Αριστοτέλη κάθε σώμα αποτελείται από μορφή και ύλη. Η μορφή μεταβάλλεται, τείνοντας σε κάποιο σκοπό (τέλος, εντελέχεια), που εντάσσεται στην αρμονία του κόσμου. Η τελεολογία δίνει στα πάντα σκοπό ύπαρξης. Το αιώνιο και μοναδικό σύμπαν του Αριστοτέλη είναι μια τεράστια σφαίρα χωρισμένη από ένα σφαιρικό χώρισμα, όπου βρίσκεται η σελήνη, σε ανώτερη και κατώτερη περιοχή. Πάνω από τη σελήνη είναι ουράνιες σφαίρες σε διαρκή κυκλική κίνηση. Κάτω από τη σελήνη, στο κέντρο του σύμπαντος είναι η γη που υπόκειται σε διαρκή μεταβολή, γέννηση και φθορά. Το αίτιο της κίνησης (πρώτο κινούν) είναι ένας μη ανθρωπόμορφος θεός, που δεν καταλαμβάνει χώρο. Αυτός ο θεός είναι ο συμπαντικός νους, η ζωντανή πηγή ενέργειας. Ο αριστοτελισμός, παρόλο που λογοκρίθηκε από το χριστιανισμό, γέννησε τον υλιστικό δυτικό πολιτισμό. Αρχή της νεώτερης ιστορίας της αθεϊας είναι η Διαθήκη του Αβά Ζαν Μελιέ (1664-1729), που δημοσιεύτηκε μετά το θάνατό του.

 ….

¹Τον 11^ο αι. μ.Χ ο αριστοτελισμός έγινε φιλοσοφία της Δυτ. εκκλησίας χάρη στο Θωμά Ακυινάτη.