Άνθρωπος και σύμπαν

  «Τα δόγματα και οι εξ αποκαλύψεως αλήθειες είναι πηγή δεινών και αλαζονείας» (Γ. Γραμματικάκης, Αυτοβιογραφία του Φωτός). Η αμφισβήτηση της χριστιανικής άποψης για την αρμονία του κόσμου  εντείνεται  καθώς «όσο περισσότερο κατανοούμε το σύμπαν, τόσο πιο άσκοπα φαντάζουν όλα»  (Στίβεν Γουάινμπεργκ, νομπελίστας φυσικός, "Τα πρώτα τρία λεπτά"). «Η κοσμολογική σταθερά δεν είναι μηδενική και η αρμονία στη φύση δεν έχει καμιά εγγύηση, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι νιώθω άδειος, επειδή δεν έχω κάπου να πιαστώ, ένα ανώτερο ον, στο οποίο να ελπίζω» (Jim al Khalili).  Ο Κοπέρνικος εκτόπισε από το κέντρο του σύμπαντος τη Γη και ο Χαμπλ όλο το Γαλαξία μας. Η θεωρία του πληθωριστικού σύμπαντος έδειξε ότι το ορατό σύμπαν είναι κόκκος άμμου μέσα σ’ ένα μεγαλύτερο, επίπεδο σύμπαν, από το οποίο γεννιούνται συνεχώς νέα σύμπαντα. Κατά το φυσικό Λι Σμόλιν υπήρξε μια εξέλιξη συμπάντων ανάλογη με τη δαρβινική. Κάθε σύμπαν γεννά σύμπαντα. Ανάμεσά τους δημιουργείται απωθητική δύναμη που προκαλεί κβαντικά φαινόμενα («θεωρία των πολλαπλών κόσμων που αλληλεπιδρούν»).«Ο άνθρωπος πιστεύει ότι η σχέση του με το σύμπαν είναι ιδιαίτερη, ότι δεν είναι το φαιδρό αποτέλεσμα αλυσίδας τυχαίων συμβάντων που ανάγονται στα πρώτα τρία λεπτά, αλλά  αναπόσπαστο μέρος του εξ αρχής» (Στίβεν Γουάινμπεργκ). Βρίσκει πολλές συμπτώσεις που ευνόησαν την εμφάνισή του (ανθρωπική αρχή). Δεν θέλει να αποδεχτεί ότι οι συμπτώσεις συμβαίνουν, επειδή  υπάρχουν εκατομμύρια παράλληλα σύμπαντα.  Τα περισσότερα  είναι νεκρά, γιατί δεν έχουν συμβεί τα τυχαία κοσμικά γεγονότα που έγιναν στο δικό μας όχι επειδή έβαλε ο θεός το χέρι του, αλλά επειδή ισχύει ο νόμος των μέσων όρων: Όταν υπάρχει μεγάλο απόθεμα ρούχων δεν ξαφνιάζεσαι που βρίσκεις κάποιο να σου ταιριάζει. Ανάμεσα στα σύμπαντα, που καθένα διέπεται από διαφορετική ομάδα αριθμών, σε κάποιο οι αριθμοί θα ευνοούν την ανάπτυξη ζωής.  Και σκοπός της ζωής είναι αυτός που εμείς της δίνουμε(Μάρτιν Ρις, βασιλ. αστρονόμος της Αγγλίας).