Αγία Τριάδα

Το δόγμα της αγίας Τριάδας, που θέσπισε η Πρώτη Οικουμενική Σύνοδος της Νίκαιας το 325, έφερε την Εκκλησία αντιμέτωπη με την κατηγορία ότι λατρεύει τρεις θεούς (Μ. Βασίλειος, "Προς τους συκοφαντούντας ημάς, ότι τρεις θεούς λέγομεν"). Το τριαδικό δόγμα προσπάθησε να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ πολυθεϊας και μονοθεϊσμού. Πριν από τη χριστιανική τριάδα λατρεύτηκαν κι άλλες τρισυπόστατες θεότητες, όπως η τρίμορφη Εκάτη, το ινδουιστικό τριμούρτι Βράχμα, Βισνού και Σίβα (δημιουργός-προστάτης-καταστροφέας), η αιγυπτιακή τριάδα Όσιρις, Ίσις και Ώρος, όπου το 3ο πρόσωπο έχει μορφή γερακιού, η Βαβυλωνιακή τριάδα Νεμρώδ, Ταμούζ και Σεμίραμις, όπου η Σεμίραμις αντιπροσωπεύεται από περιστέρι κ.λπ. Την ιερότητα του περιστεριού που έγινε το 3ο πρόσωπο της χριστιανικής τριάδας φανερώνουν πολλοί αρχαίοι μύθοι. Από την αιγυπτιακή Θήβα ένα περιστέρι πήγε στη Λιβύη και υπέδειξε το σημείο όπου κτίστηκε ο ναός του Άμμωνα Δία. Δεύτερο περιστέρι κατευθύνθηκε στη Δωδώνη, όπου ιδρύθηκε Μαντείο του Δία. Στο Μαντείο αυτό οι ιέρειες ονομάζονταν "πελειάδες" (περιστέρες). Περιστέρια συνόδευαν την Αφροδίτη. Περιστέρια έφερναν στο Δία την αμβροσία. Περιστέρι έφερε το μήνυμα του τέλους του κατακλυσμού στον Ουτναπιστήμ (έπος Γκιλγκαμές), στο Δευκαλίωνα και στο Νώε. Στην Καινή Διαθήκη το άγιο Πνεύμα "εν είδει περιστεράς" πρωτοστάτησε κατά τη Βάπτιση του Ιησού, φανερώνοντας την τριαδική φύση του χριστιανικού θεού ("η της τριάδος εφανερώθη προσκύνησις"). Γύρω από κάθε πρόσωπο της αγίας Τριάδας έχει αναπτυχθεί μια δυσνόητη θεολογία, που προβλημάτιζε ακόμα κι εκείνους που τη δημιούργησαν. Έτσι ο Μ. Βασίλειος έθετε το ερώτημα, αν τα τρία πρόσωπα που σύμφωνα με το δόγμα έχουν την ίδια εικόνα ("εικών μεν Θεού Χριστός... εικών δε υιού το πνεύμα") είναι ανθρωπόμορφα, όπως ο Χριστός ή πτηνόμορφα όπως το άγιο Πνεύμα ( Μ. Βασίλειος, "Προς Ευνόμιον", Λόγος Ε΄).